نفقه

از جمله مهم‌ترین حقوقی که زن به موجب انعقاد عقد نکاح از آن برخوردار می‌شود، حق دریافت نفقه است. بر اساس شرع و قانون مدنی، مرد، مکلف شده است تا علاوه بر نفقه فرزندان خود، نفقه زن را نیز به وی بپردازد. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع پرداخت نفقه به زن خیانتکار می‌پردازیم.

تعریف نفقه زن

بر اساس ماده ۱۱۰۷قانون مدنی:” نفقه زن، عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن. از قبیل مسکن، البسه، نان، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم، در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض.” بنابراین، در تعریف نفقه باید گفت، نفقه مالی است برای رفع نیاز‌های زن، که مرد موظف شده است که این مال را پرداخت کند. همچنین، او وظیفه دارد تا تمامی نیازهای مادی زن را بر اساس عرف جامعه برطرف کند.

آیا با وجود رابطه نامشروع زن، نفقه باید پرداخت گردد؟

پاسخ به این سوال منفی است. اثبات خیانت زن موجب عدم تعلق نفقه به وی نمی‌شود و زن همچنان مستحق دریافت نفقه خود است.

دلیل این امر که اثبات رابطه نامشروع زن موجب محروم شدن او از دریافت نفقه نمی‌شود به این جهت است که: موجب و سبب اینکه زن از شوهر خویش نفقه دریافت می‌کند، موجب و دلیل قانونی است، تحت عنوان تمکین عام و خاص. اگر به مباحث قانون مجازات علاقه دارید مطلب آیا کشتن زن خیانتکار مجازات دارد؟ را مطالعه کنید.

لذا صرفا با اثبات عدم تمکین زن، می‌توان به او نفقه نپرداخت. رابطه نامشروع هرچند اثبات گردد به تنهایی دلیلی برای جواز عدم پرداخت نفقه نیست.

نفقه بعد از طلاق زن

در پاسخ به این سوال که آیا بعد از طلاق نفقه به زن تعلق می‌گیرد باید بگوییم، اصولا نفقه بعد از طلاق زن، بر عهده مرد نیست مگر در دو حالت که عبارتند از:

بارداری زن: دراین‌صورت، صرف نظر از نوع طلاق، تا پایان وضع حمل، مرد ملزم به پرداخت نفقه است. البته بعد از وضع حمل نیز مرد، همچنان، موظف به پرداخت نفقه فرزند خود است؛ اما در خصوص پرداخت نفقه زوجه، دیگر وظیفه ای ندارد.

طلاق رجعی: در پاسخ به این سوال که آیا بعد از طلاق نفقه به زن تعلق میگیرد باید بگوییم، در صورتی که طلاق از نوع طلاق رجعی باشد زن، موظف است تا پایان مدت عده طلاق، در منزل همسرش سکونت نماید. در مقابل، شوهر هم موظف است که نفقه این مدت را به وی بپردازد تا مدت عده به پایان برسد.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی مطلب در این شرایط زن می‌تواند از تمکین جنسی خودداری کند را مطالعه کنید.

در بین اعضای خانواده یک مرد افراد زیادی وجود دارند که واجب‌النفقه هستند. به بیان دیگر مرد باید به آنان نفقه پرداخت کند. این افراد شامل زن، فرزندان، پدر و مادر می‌شود. در بین این افراد پرداخت نفقه زن بیش از سایر افراد اهمیت دارد و در صورت عدم پرداخت نفقه یا ترک انفاق، زن می‌تواند از همسر خود شکایت کند و حتی از او طلاق بگیرد. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع دریافت نفقه از پدر شوهر می‌پردازیم.

شرایط گرفتن نفقه از پدر شوهر چیست؟

• اولین و مهم‌ترین عامل یا شرطی که پدرشوهر یا همان جد پدری را موظف به پرداخت نفقه می‌کند؛ توانایی مالی است. بر این اساس اگر پدرشوهر شرایط مالی مناسبی نداشته باشد نمی‌توان نفقه را از او طلب کرد.
• تنها برای فرزندانی می‌توان درخواست نفقه کرد که توانایی تامین مخارج زندگی خود را نداشته باشند یا کودک باشند.
• هرگاه دادگاه خانواده جدپدری را ملزم به پرداخت نفقه کند؛ این موضوع تنها شامل پرداخت نفقه در زمان آینده خواهد شد.

آیا پدرشوهر می‌تواند از پرداخت نفقه نوه خودداری کند؟

در صورت وجود شرایط مذکور و رای قطعی دادگاه، هیچ بهانه‌ای از سوی پدرشوهر برای خودداری از پرداخت نفقه وجود ندارد و در صورت امتناع او با وجود تمکن مالی حتی می‌توان شکایت کیفری تنظیم کرد. ممکن است در این حالت قاضی شش ماه تا دو سال حبس به عنوان مجازات تعیین کند. در قانون مجازات برای انواع جرایم مجازات‌های مختلفی بیان شده است برای مثال می‌توانید به مطلب رابطه نامشروع در خودرو چه مجازاتی دارد؟ مراجعه کنید.

گرفتن نفقه از پدر شوهر در صورت شاغل بودن مادر

بسیاری از بانوان شاغل به دلیل عدم اطلاع از قوانین، در صورت نبود یا فوت شوهر یا عدم استطاعت مالی وی، به دنبال گرفتن نفقه از پدرشوهر خود نمی‌روند و با درآمد خود هزینه‌های فرزندان را پرداخت می‌کنند.

درحالیکه طبق قانون در نبود شوهر یا عدم استطاعت مالی او پرداخت نفقه فرزندان با جد پدری یا همان پدرشوهر است. در نهایت اگر جدپدری تمکن مالی نداشت؛ پرداخت نفقه فرزندان برای مادر واجب می‌شود.

دریافت نفقه عروس از پدر شوهر

• هرگاه شوهر زنده اما فقیر باشد: پدر شوهر هیچ‌گونه تکلیفی در رابطه با پرداخت نفقه عروس ندارد. در حالت اعسار یا تنگدستی شوهر، زن نمی‌تواند از پدر شوهر خود نفقه خود را مطالبه کند. در این حالت یا باید تحمل کند و منتظر گشایش مالی همسر خود باشد یا اینکه از او طلاق بگیرد.
• شوهر زنده اما محجور باشد: زن در این حالت می‌تواند نفقه حال و گذشته خود را از اموال شوهر طلب کند. بر ولی یا قیم مرد واجب است که نفقه زن را از اموال او بپردازد.
• شوهر حی و حاضر است اما از پرداخت نفقه خودداری می‌کند: در این صورت می‌توان از طریق شکایت کیفری و حقوقی مرد را ملزم به پرداخت نفقه کرد اما پدرشوهر در این حالت نیز تکلیفی ندارد.
• نفقه زن بیوه: زن پس از فوت شوهر خود باید عده نگه دارد؛ یعنی اجازه ندارد با شخص دیگری ازدواج کند. در مدت عده وفات که چهار ماه و ده روز است؛ زن مستحق دریافت نفقه خواهد بود. اگر شوهر دارایی یا اموال داشته باشد نفقه زوجه از محل این دارایی‌ها قابل مطالبه است. در غیر این صورت نیز پدرشوهر یا خانواده شخص فوت شده باید در مدت عده نفقه عروس را پرداخت کنند.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی مطلب آیا ۳ طلاقه کردن زن در ایران امکان دارد؟  را مطالعه کنید.

در سال‌های اخیر با وجود افزایش آمار طلاق در میان خانواده‌ها، بسیاری از همین افراد اطلاعات کافی و لازم را درخصوص طلب مهریه یا تمکین از شوهر ندارند. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع دریافت نفقه و مهریه بدون تمکین می‌پردازیم.

حق حبس چیست؟

بر اساس ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، زن می‌تواند تا مهریه به او تسلیم نشده از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند. مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع نفقه را ساقط نمی‌کند. این امکان امتناع از انجام تعهد (تمکین کردن) را حق حبس می‌گویند.

باید و نبایدهای حق حبس برای زن

• مهریه باید حال باشد. برابر ماده ۱۰۸۳ قانون مدنی مهر می‌تواند کلا یا جزئا حال یا به وعده باشد.
• اگر مهر مدت‌دار باشد زن زمانی حق خواهد داشت مهریه خود را مطالبه کند که زمان آن فرا رسیده باشد. در این وضعیت شوهر نیز می‌تواند ایفاء وظایف زناشویی را از زن طلب کند. در این شرایط زوجه نمی‌تواند به حق حبس خود استناد کند.
• اما در حالتی که شوهر ایفای وظایف زناشویی را از زن طلب نکند و زمان پرداخت مهریه هم رسیده باشد یا مهریه وعده‌دار نباشد، زن می‌تواند از حق حبس خود استفاده کند. چون به موجب ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی به محض وقوع عقد نکاح، زن مالک مهریه می‌شود. برای آشنایی با مهریه‌هایی که پرداخت نمی‌شوند به مطلب مهریه‌هایی که نه می‌توان داد نه می‌توان گرفت مراجعه کنید.
• زن قبل از گرفتن مهریه به ایفاء وظایف زناشویی عمل نکرده باشد. برابر ماده ۱۰۸۶ قانون مدنی، چنانچه زن قبل از گرفتن مهریه، با میل خود، از شوهر تمکین خاص کند(رابطه زناشویی) حق حبس وی ساقط و دیگر اجازه امتناع از تمکین و سایر وظایف زناشویی را ندارد.

چنانچه زن در حین عقد مطلع باشد که شوهر قادر به پرداخت مهریه نیست و با این وصف به عقد وی در آید نه تنها نمی‌تواند به لحاظ عدم قدرت و استطاعت شوهر بر پرداخت مهریه تقاضای بطلان عقد را بنماید بلکه مجاز به استفاده از حق حبس خود هم نیست. لذا باید پس از عقد، با درخواست شوهر به ایفاء وظایف زناشویی اقدام نماید، درغیراین‌صورت ناشزه محسوب می‌شود.

زوجه در چه مواردی می‌تواند از حق حبس استفاده کند؟

زن تا دریافت کل مهریه مکلف به تمکین خاص و ایفاء وظایف زناشویی نیست. در صورت قسط‌بندی شدن مهریه، حق حبس برای زن تا اتمام پرداخت اقساط باقی می‌ماند.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی مطلب حقوقی که زنان در ازدواج از آن بی‌خبرند را مطالعه کنید.

پرداخت مهریه و نفقه با توجه به شریعت اسلام بر مرد واجب است و این وجوب فقط برای عقد دائم وجود دارد. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع شرایط قسط بندی کردن نفقه می‌پردازیم.

نفقه چیست و چه مواردی را شامل می‌شود؟

با استناد به ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی نفقه همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن را شامل می‌شود. این نیازها شامل مسکن، پوشاک، اثاثیه منزل و هزینه‌های درمان و خادم در صورت نیاز، است.

اعسار زوج از پرداخت نفقه به چه معناست؟

همان‌طور که پیش‌تر بیان شد پرداخت مهریه و نفقه وظیفه و تکلیف شوهر است. اما این پرسش پیش می‌آید که قانون مدنی برای کسی که توان مالی پرداخت نفقه و مهریه را نداشته باشد چه شرایطی را در نظر گرفته است؟

در پاسخ به این سوال لازم به ذکر است که اگر فقر و تنگدستی شوهر باعث شود تا نتواند نفقه همسرش را پرداخت کند، باید اعسار خود را به دادگاه ثابت کند و در غیراین‌صورت باید نفقه را پرداخت کند.

شایان توجه است که اعسار از ریشه عسر می‌آید و به معنای تنگدستی و ناتوانی مالی است. همچنین شخصی که توانایی مالی پرداخت نفقه را نداشته باشد معسر نامیده می‌شود.

بررسی شرایط قسط بندی کردن نفقه

درصورتی‌که شوهر واقعا شرایط پرداخت نفقه را نداشته باشد و اعسار وی ثابت شود، تقسیط ( قسط‌بندی) نفقه صورت می‌گیرد. مرد می‌تواند آن را در چند نوبت پرداخت نماید. اگر مرد مجددا از پرداخت نفقه امتناع ورزد، زن می‌تواند دوباره پیگیری و شکایت کرده و نفقه را درخواست کند.

بنابراین در رابطه با قسط‌بندی کردن نفقه با توجه به ماده ۲۷۷ قانون مدنی که به شرایط تقسیط نفقه پرداخته است، می‌توان بیان نمود که: زن توانایی مجبور نمودن مرد به قبول قسمتی از نفقه را ندارد اما قاضی با توجه به وضعیت مدیون می‌تواند مهلت عادلانه‌ برای پرداخت یا قرار اقساط را صادر کند.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی مطلب آیا مرد حق دخالت در دارایی و درآمد همسرش‌ را دارد؟ را مطالعه کنید.

یک‌سری حقوق مالی در قانون برای زنان در نظر گرفته شده است. برخی از این حقوق، به موجب عقد نکاح به زن تعلق می‌گیرند و ارتباطی به طلاق ندارند و مرد مکلف به پرداخت آن‌ها است. از جمله این حقوق می‌توان به نفقه و مهریه زنان اشاره کرد. اما سوالی که همواره مطرح می‌شود آن است که محدوده این حقوق تا کجا است؟ چه زمانی این حقوق به زن تعلق نمی‌گیرد؟ در این مطلب از مجله دلتا به موضوع عدم تعلق مهریه و نفقه می‌پردازیم.

در چه شرایطی مهریه به زن تعلق نمی‌گیرد؟

• بر طبق ماده ۱۰۸۹ قانون مدنی هر گاه عقد بین زوجین به دلیلی باطل باشد و بین آن‌ها نزدیکی نیز واقع نشده باشد، مهریه به زن تعلق نمی‌گیرد. تنها استثناء آن فسخ به دلیل عنن بودن مرد است. یعنی مردی که توانایی عمل زناشویی نداشته باشد که در این‌صورت با فسخ نکاح، زن نصف مهریه را دریافت خواهد کرد.
• اگر زوجین بین خود مهریه‌ای را تعیین نکرده باشند و قبل از آن که میزان آن تعیین شود، زن فوت کند و رابطه زناشویی هم برقرار نشده باشد، مرد هیچ الزام و اجباری در پرداخت آن ندارد. در غیر این‌صورت ورثه می‌توانند مهریه زن را مطالبه کنند.
• پرواضح است در صورتی‌که نوع طلاق، طلاق توافقی باشد و زن طبق توافق مهریه خود را به مرد بخشیده باشد نیز مهریه‌ای به زن تعلق نخواهد گرفت.

مواردی که مرد می‌تواند نفقه زن را پرداخت نکند

•  عدم تمکین زن

براساس قانون مدنی درصورت عدم تمکین از طرف زن، وی مستحق نفقه نخواهد بود. تمکین به معنی برآوردن همه نیازهای شوهر و اجابت نمودن خواسته‌های شرعی وی از جمله رابطه زناشویی است.

•  ترک بی‌دلیل منزل توسط زن

یکی دیگر از موارد اجازه عدم پرداخت نفقه به مرد، زمانی است که زن بدون دلیل و بدون رضایت شوهر خانه را ترک نموده و حتی درصورت اقامت در خانه پدر نیز، مرد می‌تواند از پرداخت نفقه خودداری کند.

همچنین درمورد زنی که بی‌دلیل از تمکین شوهر دست بردارد و ناشزه یا نافرمان شود، مرد می‌تواند علاوه بر عدم پرداخت نفقه، زن را طلاق داده و زن دیگری اختیار کند.

•  عقد موقت

درمورد عقد موقت نیز مرد ملزم به پرداخت نفقه نیست. مگر اینکه عقد موقت با شرط پرداخت نفقه جاری شود.

•  طلاق در شرایط نافرمانی زن

هم‌چنین زنی که مطلقه باشد نفقه وی در زمان عده برعهده شوهر است مگر اینکه طلاق در شرایط نافرمانی زن اتفاق افتاده باشد که در این‌صورت به وی نفقه تعلق نمی‌گیرد. البته درصورت بارداری زن از طرف شوهر، زن باید تا زمان وضع حمل از مرد نفقه دریافت کند.

•  فوت مرد و عدم بارداری زن

درصورت فوت شوهر ، اگر زن از شوهر باردار نباشد به وی نفقه تعلق نمی‌گیرد. ولی اگر زن از شوهر باردار باشد، در زمان عده باید نفقه وی از دارایی مرد و درصورت عدم دارایی مرد از اموال اقارب وی به زن پرداخت شود.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی آیا شوهر اجازه فروش جهیزیه زن را دارد؟ مطالعه کنید.

گاهی مردان در پرداخت نفقه به زنان شاغل کوتاهی می‌کنند یا نفقه‌ای برای آنان در نظر نمی‌گیرند. در این‌صورت لازم است که زنان شاغل از حقوق خود در قانون مدنی مربوط به نحوه پرداخت نفقه مطلع باشند. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع نفقه زن خانه دار و شاغل می‌پردازیم.

نفقه چیست؟

زمانی‌که عقد دائم بین زن و مرد جاری می‌شود و زندگی زناشویی بین آنان آغاز می‌شود، بر عهده مرد است که تمامی نیازهای زن را اعم از خوراک، پوشاک، نیازهای بهداشتی و درمانی، تائید تأمین امنیت عرفی و شرعی و تمامی مواردی از این قبیل را مهیا نماید.
در قانون مدنی زمانی که مرد، همسری اختیار می‌کند، موظف است تمامی نیازهای وی را برطرف نماید.

در قوانین مدنی و کیفری ایران نسبت به پرداخت نفقه تاکید بسیاری شده است تا از طریق آن، مردان ملزم به پرداخت حق و حقوق شرعی و قانونی همسر خود باشند اما در مواردی نیز به آنان اجازه داده شده است که از پرداخت آن خودداری کنند. قانون میزان دقیقی برای نفقه مشخص نکرده بلکه نفقه را بر مبنای نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن و منطبق با عرف زمان و مکان زندگی زوجین دانسته است. در این نوشتار از مجله دلتا به موارد مجاز پرداخت نکردن نفقه می‌پردازیم.

موارد مجاز پرداخت نکردن نفقه توسط مرد

مهم‌ترین چراغ سبز قانون مدنی برای ندادن نفقه به زن ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی است که می‌گوید هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود.

طبق این ماده عدم تمکین مجوزی برای ندادن نفقه است البته تمکین تابع عرف اقوام و نزدیکان است و در اصطلاح قانونی یا حقوقی تمکین عبارت از برآوردن نیازهای شوهر و اجابت کردن خواسته‌های مشروع او است.

از جمله موارد تمکین، اقامت در اقامتگاه دائمی شوهر است یعنی زن برای دریافت نفقه باید در خانه شوهر زندگی کند؛ مگر در یک مورد استثنا و آن اینکه در عقد ازدواج شرطی غیر از آن شده باشد که زن در منزل دیگری یا خانه دیگری زندگی کند.

اگر زن بدون دلیل موجه و بدون موافقت شوهر خانه را ترک کند و حتی در خانه پدر یا مادر خویش اقامت کند، مرد می‌تواند نفقه پرداخت نکند. مورد دیگر، الزام زن به حسن معاشرت با شوهر خویش است.

زنی که بدون دلیل موجه از تمکین خودداری کند، ناشزه یعنی نافرمان و خاطی نامیده می‌شود و در این صورت علاوه‌بر این‌که مرد از دادن نفقه معاف خواهد بود، می‌تواند طلاق وی را نیز از دادگاه تقاضا کند.

سوءرفتار زن یا انتخاب شغلی مغایر با شئون اخلاقی و وظایف زناشویی و داشتن معاشران فاقد صلاحیت اخلاقی از دیگر موارد نشوز محسوب خواهد شد.

نفقه در عقد موقت

طبق ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی، در عقد موقت، زن حق نفقه نداشته مگر اینکه شرط شده یا اینکه عقد مبنی بر آن جاری شده باشد.

نفقه تنها منحصر به زنی است که به عقد دائم در آمده است و در عقد یا ازدواج موقت زن مستحق نفقه نخواهد بود مگر اینکه در موقع عقد شرط شده باشد یا اینکه طرفین ابتدا با هم توافق کرده باشند.

شکایت برای دریافت نفقه

برای نقد کردن نفقه زن می‌تواند دو نوع شکایت حقوقی و کیفری را مطرح کند که نوع اول دادخواست حقوقی و دیگری شکایت کیفری است.

هنگامی که زن از شوهر خود تمکین می‌کند و شوهر از دادن نفقه خودداری می‌ورزد، زن می‌تواند با مراجعه به دادگاه خانواده و طرح دعوی حقوقی برای گرفتن نفقه، محکومیت شوهر به پرداخت نفقه را از دادگاه بخواهد و در این صورت دادگاه پس از بررسی ادعای زن حکم به پرداخت نفقه خواهد داد اما اگر مرد محکوم به پرداخت نفقه شود و از پرداخت آن، امتناع کند، زن می‌تواند درخواست طلاق مطرح کند و قاضی، مرد را مکلف و مجبور خواهد کرد که وی را طلاق دهد.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب آیا مرگ پایان قرارداد است؟ را مطالعه کنید.

همین که عقد نکاح به‌طور صحیح بین زن و مرد واقع شد، زن و مرد مکلف به انجام وظایفی که در شرع و قانون برای آن‌ها مشخص شده است می‌شوند. یکی از این تکالیف، تمکین زن در برابر شوهر است که متقابلا مرد را ملزم به پرداخت نفقه به زن می‌کند. موضوع مهمی که وجود دارد این است که به هر حال در صورت تمکین زن، مرد موظف به پرداخت نفقه است، اما گاهی این تکلیف از سوی مرد انجام نمی‌شود و زن به دادگاه خانواده یا شورای حل اختلاف مراجعه می‌کند و دادخواست نفقه می‌دهد. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی نحوه محاسبه نفقه زن می‌پردازیم.

نفقه زن

در قانون، دو دسته ضمانت اجرای حقوقی عدم پرداخت نفقه و مجازات ترک انفاق پیش بینی شده است، اما در قانون شرط مهمی هم برای پرداخت نفقه به زن در نظر گرفته شده است و آن عبارت است از تمکین زن در مقابل شوهر.

اگر زن بدون دلیل موجهی از تمکین در برابر شوهر خودداری کند، عنوان ناشزه خواهد داشت و نفقه‌ای به وی تعلق نخواهد گرفت.

البته در برخی از شرایط هم زن مجاز است که در برابر شوهر خود از تمکین خودداری کند، ولی همچنان حق نفقه داشته باشد؛ مثل موردی که زن از حق حبس خود در عقد نکاح استفاده می‌کند یا زمانی‌که شرط تعیین محل سکونت کرده است.

میزان نفقه زن

در ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی نفقه زن شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، نان، اثاث منزل و هزینه‌های بهداشتی و درمانی و خادم در صورت احتیاج یا عادت دانسته شده است.

همانگونه که از این ماده مشخص است، قانونگذار تنها به ذکر مصادیقی از نفقه زن که مهم‌ترین موارد پرداخت نفقه به زن شناخته می‌شود، اکتفا کرده است. با این وجود، این مصادیق انحصاری نیستند؛ بلکه میزان نفقه زن بر اساس نیازهای متعارف و متناسب با وی خواهد بود که در حال حاضر ممکن است میزان نفقه زن را تحت تاثیر قرار دهند؛ اما در این ماده نامی از آن برده نشده است؛ مثل هزینه‌های تحصیلی و مواردی از این قبیل.

محاسبه نفقه زن

زمانی‌که زن در دادگاه یا شورای حل اختلاف اقامه دعوای مطالبه نفقه می‌کند، در واقع می‌خواهد که نفقه‌اش به وی پرداخته شود.

برخی مواقع زن و مرد با هم به توافق می‌رسند مبنی بر اینکه مبلغ نفقه زن چقدر باشد. در این حالت، دیگر دادگاه وارد موضوع محاسبه میزان نفقه زن نمی‌شود، اما اگر زن و مرد بر سر میزان نفقه زن به تفاهم نرسیده باشند، دادگاه باید میزان نفقه زن را محاسبه کند.

در این حالت، قاضی ممکن است که به درخواست زن و یا مرد، پرونده میزان نفقه زن را با صدور قرار کارشناسی به کارشناس تعیین نفقه ارجاع دهد.

در این حالت، این کارشناس دادگاه است که باید میزان نفقه زن را محاسبه کرده و به قاضی اعلام کند. نحوه محاسبه میزان نفقه زن توسط کارشناس نفقه هم با توجه به سن زن، میزان تحصیلات، شغل و شأن خانوادگی او، میزان نفقه این زن به لحاظ عرفی و مسائلی از این قبیل، توسط کارشناس تعیین و حکم پرداخت آن توسط دادگاه صادر می‌شود.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب با این پیامک شریک جرم کلاهبردار می‌شوید را مطالعه کنید.

قانون‌گذار شرایطی را پیش‌بینی کرده است تا زن بتواند مبلغی تحت عنوان اجرت‌المثل ایام زناشویی یا اجرت‌المثل ایام زندگی مشترک را از شوهر خود مطالبه کند. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی شرایط دریافت اجرت المثل می‌پردازیم.

شرایط دریافت اجرت المثل

بر اساس تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی، زن می‌تواند تحت شرایطی اقدام به مطالبه اجرت المثل ایام زناشویی کند. بر این اساس، شرایط مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت عبارت است از:

• زن کارهایی را انجام داده باشد که شرعا بر عهده وی نبوده است؛ مثل این‌که زن نظافت منزل و امور آشپزی را انجام داده باشد، در حالی‌که به لحاظ قانونی و شرعی موظف به انجام این کارها نیست. نکته مهم در این خصوص آن است که زن نمی‌تواند بابت کارهایی که به لحاظ شرعی و قانونی بر عهده وی است، اجرتی را مطالبه کند؛ مانند تمکین. چرا که تمکین از وظایف زن در برابر شوهرش است.
• زن باید این کارها را به دستور شوهر انجام داده باشد. منظور از به دستور شوهر در این ماده آن است که زن این کارها را به درخواست مرد انجام داده باشد.
• زن قصد انجام دادن رایگان کارها را نداشته باشد. بلکه نیت واقعی او آن باشد که این کارها در قبال دریافت مزدی انجام شوند. بنابراین، در صورتی‌که خواسته زن انجام دادن رایگان این امور در منزل باشد، به لحاظ شرعی یا قانونی حقی در دریافت اجرت ندارد. قانون‌گذار اصل را بر این گذاشته است که زن این کارها را رایگان انجام نمی‌دهد و نیت احسان ندارد، اما اگر مرد نخواهد اجرتی را به زن بپردازد، باید ثابت کند که زن با قصد احسان و نیکی این کارها را انجام می‌داده است.

• یکی دیگر از شرایط مطالبه اجرت‌المثل ایام زوجیت این است که طلاق نباید به درخواست زن باشد. بلکه مرد خواهان طلاق دادن زن خود باشد. هم‌چنین، اگر مرد خواهان طلاق دادن زن خود است، این طلاق دادن نباید به علت تخلف زن از وظایف زناشویی باشد.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب تعمیرات خانه بر عهده مالک است یا مستاجر؟ را مطالعه کنید.

براساس ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی: نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی اعتراض به میزان نفقه می‌پردازیم.

نحوه اعتراض به میزان نفقه

با اعتراض زن برای میزان نفقه، نفقه زن توسط کارشناسان، کارشناسی می‌شود و در نهایت توسط قضات شورای حل اختلاف رسیدگی به عمل می‌آید.

نکته مهم در مورد نفقه زن، حقوق زن شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با شان وی است. از ملاک‌های مهم کارشناس برای تعیین حقوق زن، نیازها و شان او است.

زن در چه شرایطی مستحق دریافت نفقه نیست

بر طبق ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی بیان می‌کند: هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود.

بنابراین با فرض مذکور پرداخت و تامین نفقه توسط مرد منوط و مشروط به ادای وظایف خاص و عام زناشویی نسبت به مرد است و چنان‌چه زن از انجام این تکلیف شرعی و قانونی خود نسبت به همسرش امتناع کند، نفقه به وی تعلق نخواهد گرفت.

اما این امتناع از انجام وظایف زناشویی نباید به واسطه مانع مشروع و موجه باشد، این موضوع بدان معنا است که به عنوان مثال، چنان‌چه زن به واسطه بیماری یا شرایط خاص نتواند از همسرش تمکین کند، در آن مدت نیز حق نفقه وی از بین نخواهد رفت و هم‌چنان مستحق نفقه خواهد بود.

ضمانت اجرای قانونی عدم پرداخت نفقه توسط شوهر

چنان‌چه شوهر از پرداخت نفقه همسر خود امتناع کند یا در صورت صدور حکم محکومیت وی توسط دادگاه، اجرای حکم به واسطه ناتوانی مالی مرد در پرداخت آن ممکن نباشد یا الزام او به تامین نفقه ممکن نشود، زن حق خواهد داشت به دلیل عدم پرداخت نفقه و عدم امکان الزام شوهر به پرداخت آن، از دادگاه تقاضای طلاق کند.

دادگاه نیز پس از بررسی و احراز شرایط مذکور ضمن حفظ تمامی حقوق قانونی و مطالبات زن اعم از مهریه و نفقه عقب‌افتاده، شوهر را به طلاق زن اجبار کرده و حکم طلاق را صادر خواهد کرد.

هم‌چنین طبق ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده: هر کس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تادیه نفقه سایر اشخاص واجب‌‌النفقه امتناع کند به حبس تعزیری درجه ۶ محکوم می‌شود.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب همه چیز در مورد دریافت وام مستاجرین را مطالعه کنید.