قانون ارث

حجب یکی از موانع ارث است و انواع مختلفی دارد. در این مطلب از مجله دلتا می‌خواهیم به موضوع اشخاصی که مانع ارث می شوند بپردازیم.

اقسام حجب

به‌طور کلی اقسام حجب را می‌توان به دو نوع حجب حرمانی و حجب نقصانی تقسیم کرد.

حجب حرمانی:

در واقع در حجب حرمانی هر شخصی که ارتباط نزدیک‌تری با میت داشته باشد مانع از ارث بردن شخصی که ارتباط دورتری با میت دارد می‌شود.

یعنی وارثانی که در درجه اول قراردارند و شامل پدر، مادر، فرزند و همسر می‌شوند، مانع از ارث بردن طبقات پایین‌تر که شامل خواهر و برادر و خاله و عمو و… هستند، می‌شوند.

برای مثال حذف شدن برادرزاده از لیست وراث به دلیل وجود خواهر و برادر متوفی است.

حجب نقصانی:

در تعریفی ساده‌ درمورد حجب نقصانی می‌توان گفت که در واقع به دلیل وجود یک شخص در میان ورثه اشخاص دیگر از مرتبه‌ای بالاتر که حق خوبی در ارث دارند، به مرتبه‌ای پایین‌تر که حقشان کمتر می‌شود تنزل پیدا می‌کنند.

برای مثال می‌توان گفت که پدر و مادر میت در حالت خوب و بالا از میت ارث خواهند برد ولی اگر میت فرزندی داشته باشد، فرزند او باعث می‌شود تا پدر و مادر میت کمتر از حالت عرف ارث ببرند.

اشخاصی که مانع ارث بردن می شوند

محجوبین یا همان افرادی که از ارث یا به‌طور کلی یا به‌طور جزئی منع می‌شوند بر دو دسته هستند:

محجوبین دسته اول

این دسته شامل افرادی می‌شود که ممکن است به‌طور کلی به دلایلی مثل جزو طبقه‌های فرعی بودن، داشتن نسبت دور باحاجب و… از ارث بردن به‌طور کامل منع و محروم شوند.

محجوبین دسته دوم

این گروه معمولا به‌طور جزئی از ارث بهره می‌برند و منع شدن آن‌ها به‌طور کلی با درصد بسیار کمی صورت می‌گیرد که شامل پدر و مادر،فرزند، زن و شوهر می‌شوند.

حجب از رد

اگر بعد از تقسیم کردن اموال بین وارثان مقداری از اموال اضافه آمد، در این صورت این مقدار از اموال که اضافه آمده است حتما باید بین وارثان که تعیین شده است تقسیم شود، مگر اینکه وراث برای زمانی که اموال اضافه آمد مانع داشته باشند که در این صورت ارث به آن‌ها تعلق نمی‌گیرد.

برای مثال زن بیش از یک چهارم مال را مطلقا نمی‌تواند به ارث ببرد.

شوهر بیش از یک دوم را درصورت وجود وراث نسبی دیگر نمی‌تواند به ارث ببرد.

مادر نمی‌تواند بیش‌تر از یک ششم مال را به ارث ببرد. در برخی موارد هم از حجب رد محروم می‌شود، البته درصورتی که حاجب داشته باشد.

پیشنهاد مطالعه:  برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب زنانی که مهریه آن‌ها نصف می‌شود مطالعه کنید.

یکی از مباحث حقوقی مهم در مبحث ارث، تقسیم ارث قبل از فوت مورث است. انگیزه‌های مختلفی باعث می‌شوند که ورثه برای اطلاع از نحوه تقسیم ارث قبل از مرگ اقدام کنند. نیاز مالی ورثه، عدم پرداخت مالیات، حضور مالک اموال در هنگام تقسیم ارث قبل از فوت از جمله عواملی هستند که ورثه را تشویق به این عمل می‌کنند. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع نحوه تقسیم ارث قبل از فوت می‌پردازیم.

تقسیم ارث قبل از مرگ

نحوه تقسیم ارث قبل از مرگ با آن‌چه که بیش‌تر ورثه گمان می‌کنند متفاوت است. بعد از فوت شخص، ورثه می‌توانند با یک‌دیگر به توافق برسند و در نتیجه ورقه تقسیم را نیز تنظیم و در نهایت امضاء و اثرانگشت بزنند.

علاوه‌بر تقسیمی که از طریق توافق ورثه انجام می‌شود، امکان تقسیم اموال توسط مراجع قضایی نیز وجود دارد. در حقیقت هر یک از ورثه حق دارند تقاضای تقسیم اموال شخص فوت شده را در دادگاه آخرین محل اقامت متوفی مطرح کنند.

تقسیم ارث قبل از مرگ به گونه دیگری است. در واقع قبل از فوت، ورثه حق تقسیم اموال شخص فوت شده را ندارند و نمی‌توانند مباحث مربوط به ارث که در متن قانون مدنی و قانون امور حسبی بیان شده است را معیار قرار دهند.

البته امکان انتقال اموال از راه دیگری وجود دارد. در حقیقت بسیاری از مالکان، اموال خود را قبل از فوت، با استفاده از صلح عمری به هر کسی که تمایل دارند انتقال می‌دهند و از این طریق، از تعلق گرفتن مالیات به اموال جلوگیری می‌کنند.

صلح عمری چیست؟

صلح عمری عقدی قانونی است که با استفاده از آن، مالکیت اموال به سایر اشخاص منتقل می‌شود، بدون آن‌که حق انتفاع آن، تا زمان حیات انتقال‌دهنده به آن‌ها واگذار شود.

فرض کنید شخصی با استفاده از این عقد، املاک خود را به ورثه انتقال می‌دهد. با وجود انتقال این دسته از اموال، هم‌چنان امکان استفاده شخصی یا اجاره دادن برای او وجود دارد، زیرا مطابق قانون حق بهره‌مندی تا زمان مرگ، برای او فراهم است.

 آیا تقسیم ارث قبل از مرگ با استفاده از روش‌های دیگر ممکن است؟

بدیهی است قبل از فوت شخص، مالکیت اموال به وراث شخص تعلق ندارد تا نسبت به آن، حق تصرف داشته باشند. به عبارت دیگر حتی اگر ورثه اموال را بین خود تقسیم کنند یا یکی از ورثه با نگارش متن اقرار، سهم خود را از اموال دریافت کند، این اسناد از نظر قانون اعتباری نخواهند داشت، چرا که مالکیت اموال تقسیم شده بین ورثه، متعلق به شخص دیگری (مورث) است.

در نتیجه اگر ورثه اموال را تحت عنوان سهم به یک‌دیگر منتقل کنند، هر یک از آن‌ها می‌توانند بعد از فوت نیز نسبت به سهم‌الارث اعتراض داشته باشند و مجددا، سهم دریافت کنند.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب نحوه محاسبه خسارت دیرکرد در تحویل ساختمان را مطالعه کنید.

در نظام حقوقی ایران هیچ کس نمی‌تواند به موجب وصیت ورثه خود را کلا از ارث محروم کند.

​

زمانی که فرد زنده است می‌تواند هر تصمیمی درمورد دارایی‌اش بگیرد و حق هر‌گونه دخل و تصرفی در اموال و دارایی خود را دارد اما به محض اینکه فردی فوت می‌کند اموال او به بازماندگان تعلق می‌گیرد که اگر فرد بخواهد در مورد اموال خود بعد از مرگش تصمیمی بگیرد این عمل تنها در یک صورت ممکن است و آن هم از طریق وصیت است. به عبارت دیگر فرد در زمان حیاتش می‌تواند از طریق وصیت در مورد دارایی‌اش تصمیم بگیرد و گاهی ممکن است پدر یا مادری قصد داشته باشد که همه اموال خود را به یکی از فرزندان خود بدهد و یا گاهی ممکن است تصمیم بگیرد فرزندی را از ارث محروم کند. در این نوشتار از مجله دلتا به محروم کردن از ارث و مورد قبول یا نبودن وصیت حاوی محرومیت از ارث می‌پردازیم.

وصیت نامه

در قانون ما هر وصیت نامه‌ای معتبر نیست. در حقیقت وصیت یکی از عقودی است که در قانون مدنی مورد تصریح قرار گرفته‌است و اگر مطابق شرایط قانونی صورت پذیرد از هر حیث معتبر و دارای ارزش قانونی و عملی است. وصیت در امور مالی صرفا تا ثلث ماترک متوفی یعنی یک سوم اموال به جا مانده از متوفی، نافذ است و بیش از ثلث نیاز به امضا و تایید ورثه دارد و اگر تنفیذ نکنند مقدار بیش از ثلث نافذ نخواهد بود.

​

محرومیت از ارث

ممکن است متوفی تعیین کند که دارایی وی پس از مرگ او چگونه تقسیم شود، به عنوان مثال متوفی در زمان حیاتش وصیت کند اموال او صرف امور خیریه شود و یا یکی از فرزندان خود را طبق وصیتنامه از ارث محروم کند و یا کل اموال را برای یکی از فرزندانش وصیت کند. وصیت در یک سوم اموال متوفی نافذ است و اگر بقیه وراث قبول کنند و رضایت دهند وصیت متوفی بیش از یک سوم پذیرفته می‌شود. زمانی که فرد وصیتی می‌کند که فرزند خود را از ارث محروم کرده‌است، فقط تا میزان ثلث اموال این وصیت نافذ و قبول است.

محرومیت از ارث به موجب قانون

اکثر افراد جامعه به صورت‌های مختلف عبارت محرومیت از ارث را شنیده‌اند اما آیا واقعا امکان محروم کردن یکی از اولاد از ارث ممکن است یا خیر؟ طبق ماده ۸۳۷ قانون مدنی محرومیت از ارث به این صورت است که اگر فردی به موجب وصیت، یک یا چند نفر از ورثه خود را از ارث محروم کند، وصیت مزبور نافذ نیست. محرومیت از ارث با وصیت اگر چه تا ثلث وصیت درست است اما در حقیقت محرومیت وراث از کل اموال طبق قانون از ارث مورد قبول نیست.

برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مجازات مخدوش کردن پلاک خودرو را مطالعه کنید.

همچنین بخوانید:

ارث زن در ازدواج موقت

وضعیت ارث زن در صورت فوت شوهر

نحوه تقسیم ارث

مالیات بر ارث چگونه محاسبه می‌شود؟

اموال را تا چه میزان می‌توان وصیت کرد؟

با مجله حقوقی دلتا همراه باشید

املاک موروثی از جمله املاکی هستند که همیشه مورد توجه برخی خریداران بوده‌اند. شاید بتوان گفت موقعیت خوب و قیمت مناسب این املاک گاهی اوقات برای خریداران قابل توجه است. با این‎ که خرید و فروش ملک ورثه‌ای از نظر قانونی مشکلی ندارد، اما باید برخی جزئیات حقوقی را هم در نظر بگیرید. توجه نکردن به این گونه مسائل و تبعات بعدی آن خریداران را با مشکلاتی جبران ناپذیر روبه رو می‎کند. در مجله دلتا به نکات مهمی در خصوص خرید ملک ورثه ای اشاره شده که دانستن آن‌ها خالی از لطف نیست.

خرید ملک ورثه ای

اولین نکته‌ مهم در خرید املاک موروثی، این است که ملک به نام متوفی باشد. به طور مثال ملکی که در مالکیت همسر فوت شده است ملک موروثی محسوب نمی‎شود و ورثه نمی‌توانند آن را با عنوان ملک موروثی بفروشند. بنابراین برای اطمینان لازم است خریدار سند ملک را مشاهده کند تا تکلیف صاحب ملک مشخص شود.

گواهی انحصار وراثت

در مقررات ارث، گواهی‌نامه انحصار وراثت وجود دارد. این گواهی به درخواست هریک از ورثه در محاکم دادگستری صادر می‌شود تا در آن وارثان فرد فوت شده، به شکل قانونی مشخص شوند. در واقع برای خرید و فروش املاک مورثی یکی از مدارکی که لازم است همین گواهی انحصار وراثت است تا معلوم شود با چه کسانی باید این معامله صورت گیرد.

نبودن یکی از وراث در خرید ملک ورثه ای

معمولاً وارثان بر سر فروختن یا نفروختن سهم خود اختلاف دارند. شاید بتوان گفت یکی از دلایل اصلی رها شدن املاک موروثی همین موضوع است. باید در نظر داشت خریداران زمانی می‌توانند ملک موروثی را بخرند که همه‎ ورثه بخواهند سهم خود را بفروشند. بنابراین خریداران نمی‌توانند ملک موروثی را تفکیک کنند و سهم یکی از وراث را خریداری کنند و سهم یکی دیگر از آن‌ها را نخرند. همه وارثان یا وکلای آن‌ها باید هنگام نوشتن مبایعه‌نامه حضور داشته و آن را امضا کنند. حتی اگر یک نفر از ۱۰۰ نفر هم هنگام معامله حضور نداشته باشد، بعدا می‌تواند مشکل ساز شود.

بررسی نمایندگان وارثان

در خرید و فروش املاک موروثی گاهی برخی از وارثان در ایران اقامت ندارند و نمی‎توانند در زمان معامله حضور داشته باشند. بنابراین لازم است وکلای این افراد هنگام قرارداد حتماً حضور داشته باشند. اما چند نکته مهم که باید در این زمینه رعایت شود در ادامه ذکر شده است.

۱. وکیل باید وکالت‌نامه رسمی و معتبر داشته باشد و وکالتنامه‌های دست‌نویس و شفاهی اعتبار ندارد.

۲. وکالتنامه باید در دفاتر اسناد رسمی تنظیم شده باشد.

۳. وکالت‌نامه و حدود اختیار وکیل بررسی شود. وکیل باید دو مجوز فروش و دریافت پول ملک معامله شده را از‌ سوی ورثه داشته باشد. زیرا ممکن است بعدا” ورثه مدعی شود که در وکالتنامه اجازه دریافت پول را به وکیل نداده و مجدداً از خریدار درخواست پول کنند.

پرداخت مبلغ به هریک از ورثه

در خرید و فروش املاک موروثی یکی از نکاتی که باید رعایت شود، نحوه پرداخت مبلغ معامله است. معمولاً خریدار کل مبلغ معامله را به یکی از وارثان می‌دهد تا آن‌ها بین خود تقسیم کنند، که این اشتباهی بزرگ است. خریدار باید سهم هر یک از ورثه را جداگانه پرداخت کند تا بعداً کسی مدعی نشود.

وارثان صغیر در خرید ملک ورثه ای

به گواهی انحصار وراثت با دقت توجه شود که فرد صغیر بین وراث وجود دارد یا خیر. زیرا طبق قانون، افراد نمی‌توانند ارث فرد صغیر را بخرند یا با او معامله کنند. در این موارد قانون برای فرد صغیر، قیم در نظر می‌گیرد و خریدار برای خرید املاک موروثی با قیم طرف است. بنابراین اگر فرد صغیری بین ورثه باشد، باید قیم‌نامه هم جزء مدارک بررسی شود. نکته بعدی این است که قانون به قیم اجازه فروش اموال فرد صغیر را نداده است. او باید برای این موضوع از دادسرا اجازه بگیرد. این مجوز هم هنگام معامله باید روئت شود، تا معامله به شکل قانونی و صحیح صورت بگیرد.

مفاصا حساب مالیات برارث

مفاصا حساب مالیات بر ارث یکی از مدارکی است که برای خرید و فروش املاک موروثی به آن نیاز است. طبق قانون، وارثان باید حداکثر تا ۶ ماه بعد از فوت، اظهارنامه مالیات بر ارث را ارائه دهند تا اداره مالیات با توجه به دارایی‌های منقول و غیرمنقول متوفی، پس از محاسبه بدهی‌ها، مالیات او را اعلام کند تا مفاصا حساب مالیاتی صادر شود. بنابراین ملکی که افراد قصد خرید آن را دارند، باید در فهرست اموال متوفی در این مفاصا حساب آمده باشد.

مطلب پیشنهادی : برای آشنایی بیشتر با مراحل انحصار وراثت مطلب “نکات مهم راجع به انحصار وراثت” را مطالعه کنید.

فرزند خواندگی از جمله مسائلی است که برخی از خانواده‌های که صاحب فرزند نمی‌شوند با آن مواجه هستند. به همین دلیل در قانون، مقررات خاصی برای حفظ حقوق کودک و آسان‌تر کردن مراحل فرزند‌ خواندگی در نظر گرفته شده است. در واقع یکی از مسائل مربوط به فرزند خواندگی، موضوع ارث بردن فرزند خوانده از افرادی است که وی را به فرزندی می‌پذیرند و سرپرستان قانونی کودک محسوب می‌شوند. در مجله دلتا قوانین و مقررات مربوط به تعلق گرفتن ارث به فرزند خوانده بررسی شده است.

ارث بردن فرزند خوانده

طبق قانون، افراد برای ارث بردن از یکدیگر باید رابطه خونی و نسبی داشته و یا اینکه زن و شوهر باشند. در غیر این صورت مجوزی برای ارث بردن از دیگری وجود ندارد. بنابراین با توجه به قوانین، تعلق ارث به فرزند خوانده وجاهت قانونی ندارد. همانطور که می‌دانید بعد از فوت فرد، اولین قدم برای مراحل تقسیم ارث، گرفتن گواهی انحصار وراثت است و در انحصار وراثت فرزند خوانده جایگاهی ندارد چون جز ورثه محسوب نمی‎شود. حتی اگر اسم فرزند خوانده در شناسنامه شخصی که او را به فرزند خواندگی پذیرفته وارد شده باشد باز هم از ارث محروم است.

نحوه تقسیم ارث به فرزند خوانده

۱. سرپرست در زمان حیات، مال یا اموالی به نام فرزند‎ خوانده منتقل کند.
۲. اموال خود را برای او وصیت تملکی کنند. یعنی اینکه وصیت کنند بعد از فوت آنها اموال به فرزندخوانده تعلق بگیرد.
۳. فرزند خوانده ارث نمی برد، اما سرپرستان او می توانند به عنوان صلح یا‏‎ ‎‏بخشش مالی به او واگذار کنند.
شایان ذکر است که در صورت فوت فرزند خوانده، سرپرست نیز از او ارث نمی‎برد.

مطلب پیشنهادی: برای آشنایی بیشتر با شرایط فرزند خواندگی مطلب “شرایط فرزند خواندگی در قانون چگونه است؟” را مطالعه کنید.

مطالب بیشتر در مجله حقوقی دلتا....

ملک ورثه ای ، ملکی است که با فوت مالک، به وراث وی می‌رسد. معامله این املاک قواعد و مراحل خاص خود را دارد. برای آگاهی از نکات مهم درباره مراحل فروش املاک ورثه ای با مجله دلتا همراه باشید.

مراحل فروش ملک ورثه ای

در زمان خرید و فروش ملک ورثه ای لازم است به نکات زیر توجه کرد. در ادامه هر یک توضیح داده شده است.

• احراز و شناسایی مالکیت
• کلیه وراث مبایعه نامه را امضاء کنند.
• اموال صغیر در دست ورثه صغیر است. ( به شخصی که کمتر از ۱۵ سال داشته باشد صغیر گفته می‌شود.)
• وصیت نامه

۱. احراز مالکیت

در زمان خرید ملک ورثه ای مهم‌ترین موضوع احراز مالکیت وراث است. به این معنا که چنانچه ملک مورد معامله از جمله املاک موروثی باشد، باید حتماً سند مالکیت به نام متوفی باشد، در چنین شرایطی گواهی انحصار وراثت مهم‌ترین مدرکی است که می‌توان به وسیله آن احراز مالکیت کرد. این گواهی از سوی شورای حل اختلاف صادر و در آن نام ورثه و میزان ارث هر یک ذکر می‌شود. بنابراین خریدار باید در زمان خرید ملک ورثه ای علاوه بر مشاهده گواهی انحصار وراثت و شناسنامه متوفی، بررسی کند که آیا وراث دیگری هم وجود دارند یا خیر.

” مطالب پیشنهادی : برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد گواهی انحصار وراثت مقاله انحصار وراثت ؛ بایدها و نبایدها را مطالعه کنید.”

۲. وراث باید مبایعه نامه را امضاء کنند

چنانچه وراث متعددی وجود داشته باشد، تمامی آن‌ ها باید مبایعه نامه را امضاء کنند یا اینکه وکیلی به نیابت از آن‌ ها در هنگام معامله حضور داشته باشد و مبایعه نامه را امضاء کند. در صورتی که برخی از آن ها سهم خود را بفروشند، اما یک یا چند نفر دیگر از وراث مبایعه نامه ملک را امضاء نکرده و حاضر به فروختن ملک نشوند، خریدار فقط از طریق دادخواست به دادگاه می‌تواند سایر ورثه را وادار به فروش کند. زیرا آن وراثی که مبایعه نامه ملک را امضاء کرده‌ اند، فقط نسبت به سهم خود حق فروش دارند.

۳. اموال صغیر در دست ورثه صغیر است

در مواردی که بین وراث فرد صغیر هم وجود داشته باشد، طبق قانون تصرف در اموال او ممنوع و معامله توسط قیم وی انجام می‌شود. چنانچه قیم بخواهد اموال صغیر را به فروش برساند لازم است این امر را به اداره سرپرستی قوه قضاییه اعلام کند. سپس دادستان، صلاح و منفعت طفل صغیر را بررسی کرده و در صورت صلاحیت، اجازه فروش ملک را به قیم می‌دهد.

۴. وصیت نامه

وصیت نامه به صورت عادی یا رسمی است. همه افراد می‌توانند تا یک سوم اموالشان را وصیت کنند. افراد در زمان خرید و فروش ملک ورثه ای بهتر است که احتمال وجود وصیت نامه را به طور کامل بررسی کنند.

مدارک لازم برای خرید ملک ورثه ای

شماره و مشخصات و همچنین مرجع صدور همه مدارک و مستندات به وسیله وراث اعم از:
• سند مالکیت ملک
• شماره سریال
• گواهی انحصار وراثت
• گواهی مالیات بر ارث
• وصیت نامه
• وکالت نامه
• پایان کار شهرداری
• در صورت وجود ورثه زیر سن قانونی، وجود قیم نامه الزامی است.

توجه به این نکته لازم است که فروش سهم الارث بقیه وراث بدون اجازه آن‌ ها، انتقال مال غیر به حساب آمده و این انتقال باطل است.

قوانین مزایده ملک ورثه ای

در رابطه با مزایده ملک ورثه ای چند نکته وجود دارد که در زیر اشاره شده است.
• مزایده به معنای فروش چیزی به بیشترین قیمت پیشنهادی است. پیش از اجرای مزایده، ملک به‌ وسیله کارشناس دادگستری ارزیابی شده و سپس مبلغ تعیین شده، به عنوان مبلغ ابتدایی مشخص می‌شود.
• در مزایده فروش، به غیر از هزینه آگهی، هزینه دیگری برای وراث وجود ندارد.
• در صورتیکه یکی از وراث بخواهد ملک ورثه ای مزایده شده را از بقیه وراث بخرد، این کار فقط با داشتن مجوز دادگاه امکان‌پذیر است.
• برنده مزایده فردی است که بیشترین قیمت را پیشنهاد داده است و در این مورد هیچ استثنایی وجود ندارد.

” مطالب پیشنهادی : برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد زمین ورثه ای مقاله چگونه برای زمین ورثه ای سند بگیریم؟ را مطالعه کنید.”

مطالب بیشتر در مجله حقوقی دلتا...

یکی از آثار حقوقی عقد ازدواج دائم، ارث بردن مرد و زن از یکدیگر بعد از فوت یکی از آنهاست . مبنای این توارث در قرآن مجید آمده و قانون مدنی نیز به جزئیات و نحوه ارث بردن و تفاوت های مقدار ارث مرد و زن پرداخته است. در مجله دلتا با ما همراه باشید.

سهم الارث زن و شوهر از یکدیگر

ارث بردن زن و شوهر در مواردی محقق می‌شود که شروطی که در قانون تعیین شده رعایت شود. در زیر به این شرایط اشاره شده است.
۱. ازدواج دائمی بوده و موقت نباشد. اگر زن و شوهر با یکدیگر ازدواج موقت کرده باشند، از یکدیگر ارث نمی‌برند. و حتی صیغه بلند مدت یا همان ۹۹ ساله نیز، تاثیری در ماهیت امر ندارد.
۲. در ازدواج دائم، میزان سهم‌الارث شوهر از زن، اگر فرزند داشته باشند، یک چهارم اموال زن و اگر فرزندی نداشته باشند، نصف اموال زن است. اما سهم‌الارث زن نصف این مقدار است. به طور مثال اگر شوهر فوت کند و فرزندی داشته باشند، در این صورت یک هشتم اموال شوهر به زن می‌رسد و اگر فرزند نداشته باشند، سهم الارث زن یک چهارم اموال شوهر است.
شایان ذکر است که زن از تمام اموال منقول (اموالی که قابلیت جا به جایی دارند مانند خودرو) و قیمت اموال غیرمنقول (اموالی که قابلیت جابه جایی ندارند مانند خانه) ارث می‌برد.
در مواردی که زن به جز شوهر، وارث دیگری نداشته باشد، اموال زن پس از فوت به شوهر می‌رسد، و در واقع شوهر تمام اموال وی را به ارث می‌برد. ولی در صورتی که شوهر وارث دیگری نداشته باشد، در صورت فوت شوهر، زن فقط سهم خود را ارث می‌برد .

طبقات ارث

طبقات ارث به ترتیب عبارتند از:
طبقه اول ؛ فرزند و پدر و مادر متوفی و در صورت فوت فرزندان، فرزند فرزند (نوه) است.
طبقه دوم ؛ برادر و خواهر یا فرزندان آن‌ ها و پدربزرگ و مادر بزرگ است.
طبقه سوم ؛ عمه و عمو و خاله و دایی و فرزندان آن‌ ها یا اجداد بالاتر است.
با توجه به طبقه بندی مذکور باید در نظر داشت که زن و شوهر در طبقات ارث قرار ندارند و به طور مجزا و جداگانه در کنار این طبقات قرار گرفته اند و سهم خود را می‌برند. به طور مثال اگر مردی فوت کند و فرزند، پدر و مادر و همچنین خواهر و برادر نداشته باشد، در این صورت نوبت به ارث بردن عمه، عمو، دایی و خاله‌ های وی می‌رسد که ارث ببرند. در این شرایط یک چهارم سهم زن از کل اموال کنار گذاشته می‌شود و سپس نوبت به سهم سایر وراث می‌رسد. در مواردی که مرد چندین زن داشته باشد، در صورت داشتن فرزند، سهم همه زنان با هم یک هشتم اموال وی خواهد بود و اگر فرزندی نداشته باشند، به کل زنان، یک چهارم اموال می‌رسد که به صورت مساوی بین آن‌ ها تقسیم می‌شود.

سهم الارث در صورت طلاق

برای آشنایی بیشتر در خصوص ارث بردن زن و مرد از یکدیگر در صورت طلاق ابتدا لازم است انواع طلاق ها توضیح داده شود و سپس  سهم الارث در خصوص هر یک ذکر شود. در واقع طلاق ممکن است رجعی یا بائن باشد. در طلاق رجعی، در مدت عده که برای زن حدود سه ماه است، زن و مرد می‌توانند به یکدیگر رجوع کرده و زندگی مشترک را دوباره آغاز کنند، اما در طلاق بائن امکان رجوع وجود ندارد.
طلاق خلع (بخشیدن مهریه در ازای طلاق) یا طلاق پیش از نزدیکی یا طلاق زن یائسه، از جمله طلاق ‌هایی هستند که در آن امکان رجوع وجود ندارد. اگر زن و شوهر طلاق رجعی گرفته باشند و هر یک از آن‌ ها قبل از انقضای عده، که سه ماه است فوت کند، در این صورت، دیگری از او ارث می‌برد. بر این اساس، اگر شوهر در مدت عده فوت کند، زن از او ارث می‌برد و اگر زن در مدت عده فوت کند، شوهر از او ارث می‌برد. حکم دیگری که در خصوص ارث بردن زن و شوهر وجود دارد، این است که اگر شوهر در بستر بیماری باشد و در همان حال زن از او طلاق بگیرد، اگر ظرف مدت یک سال از تاریخ طلاق، مرد به دلیل همان بیماری فوت کند، در این صورت زن از شوهر ارث می‌برد. حتی اگر طلاق از نوع بائن (غیر قابل رجوع) باشد یا مدت عده طلاق رجعی هم تمام شده باشد، تفاوتی در حکم گفته‌ شده ندارد و باز هم زن از او ارث می‌برد. مگر اینکه در این مدت زن دوباره شوهر کرده باشد که در این صورت، دیگر مستحق ارث از شوهر سابق خود نخواهد بود.

مطالب بیشتر در مجله حقوقی دلتا ...

مطالبه طلب از متوفی یکی از مباحثی است که در قوانین و مقررات مربوط به ارث به آن پرداخته شده است. گاهی ورثه با افرادی مواجه می‌‌شوند که ادعا می‌کنند فرد متوفی قبل از فوت خود، به آن ها بدهی داشته است و این موضوع ممکن است باعث مشکلاتی برای بازماندگان شود. برای جلوگیری از وقوع چنین مسائلی، توجه به نکاتی ضروری به نظر می‌رسد. در مجله دلتا در خصوص قوانین و مقررات مربوط به بدهی متوفی بررسی شده است.

مطالبه طلب از متوفی

هنگامی که فردی از دنیا می‌رود، باید دیون و بدهی وی از امال به جای مانده از وی که ماترک نامیده می‌شود، پرداخت شود. به عبارت دیگر، ترکه متوفی در اثر فوت به طور قهری (اجباری) به ورثه او منتقل می‌شود و در صورتی که شخص فوت شده بده از قبل بدهی داشته باشد، پرداخت طلب طلبکاران بر عهده ورثه وی است که باید از اموال و دارایی های متوفی بپردازند. بنابراین وقتی فردی فوت می‌کند، بدهی وی چه حال (بدهی حال، بدهی است که پرداخت آن مدت ندارد و باید فوراً پرداخت شود) و چه موجل (بدهی است که پرداخت آن مدت دارد)، باید فوراً و سریعاً پرداخت شود.

مطابق قانون، ورثه مکلف نیستند غیر از ترکه (اموال و دارایی متوفی) چیزی بیشتر به طلبکاران بدهند. به همین دلیل اگر اموال متوفی برای ادای تمام دیون کافی باشد، بین تمام بستانکاران به نسبت طلب آن ها تقسیم می‌شود، مگر اینکه ورثه ترکه را بدون شرط و به صورت مطلق قبول کرده باشند به این معنی که وراث تعهد ضمنی می‌کنند که کلیه دیون و تعهدات متوفی را پرداخت کنند که در این صورت مسئول خواهند بود.

به طور مثال هر گاه شوهر فوت کند و پدر و مادر وی در قید حیات باشند و در هنگام فوت، اموال او ۱۰۰ میلیون تومان باشد و از طرفی دیگر، مهریه همسر وی نیز تعدادی سکه به ارزش ۳۰۰ میلیون تومان باشد، در صورتی که پدر و مادر زوج ترکه را به طور مطلق قبول کنند، زن می‌تواند برای دریافت مبلغی که بیشتر از دارایی به جا مانده از متوفی است، به آن ها مراجعه کند. البته باید به این نکته توجه داشت که در مواردی که وراث متعدد هستند می‌توانند این مسئولیت را قبول نکنند و در واقع رد ترکه توسط هر کدام از آن ها ممکن خواهد بود. در این صورت، وارثی که ترکه را رد می‌کند، این موضوع را باید کتباً یا شفاهاً در مدت یک ماه از تاریخ اطلاع وارث از فوت مورث، به دادگاه اعلام کند. در غیر این صورت این امر در حکم قبول ترکه است (به این معنی که بدهی متوفی را ورثه قبول کنند).

آیا ورثه مسئول پرداخت بدهی های متوفی هستند؟

در صورت پرداخت بدهی های متوفی اگر چیزی از اموال باقی بماند، به وارث متوفی داده می‌شود. همچنین ورثه متوفی بدهکار می‌توانند تصفیه ترکه را از دادگاه بخواهند، که در این صورت بعد از تصفیه باقیمانده ترکه بین وارث تقسیم خواهد شد. بنابراین در صورتی که از بعد از تصفیه ترکه، چیزی از ترکه باقی بماند، هر یک از وراث می‌تواند سهم‌الارث خود را دریافت کند.

مطابق قانون، مالکیت ورثه نسبت به اموال متوفی محقق نمی‌شود، مگر پس از ادای بدهی هایی که متوفی داشته است. بنابراین معاملات ورثه زمانی صحیح تلقی می‌شود که دیون متوفی پرداخت شده باشد. در غیر این صورت آن معاملات صحیح نبوده و طلبکاران می‌توانند آن را برهم بزنند، مگر در شرایطی که بدهی های آنان پرداخت شود و یا اینکه معاملات ورثه متوفی بدهکار را تنفیذ و قبول کنند.

حقوق و دیون تعلق‌ گرفته به ترکه متوفی

هنگامی که شخصی فوت می‌کند، حقوق و دیونی که بر عهده او بوده است از اموال به جای مانده از وی دریافت می‌شود و باید قبل از تقسیم ارث آن ادا شودبه صورتی که ابتدا باید هزینه کفن و دفن و سایر هزینه‌ های ضروری از ترکه داده شود. شایان ذکر است که برای برداشتن وجه نقد یا فروش قسمتی از ترکه که برای هزینه کفن و دفن متوفی لازم است، اجازه تمام ورثه و اشخاص ذی‌نفع در ترکه لازم نیست. و از طرف دیگر بدهی ها و واجبات مالی متوفی باید پرداخت شود. و در نهایت وصیت نامه به اجرا گذاشته می‌شود.

مطالب بیشتر در مجله حقوقی دلتا...

قوانین مربوط به ارث، نحوه تقسیم اموال بین وراث و سهم هر یک از وراث در اموال و دارایی های متوفی از جمله اصولی است که به طور ویژه در قرآن کریم و همچنین قوانین کشور مورد بررسی قرار گرفته و به هیچ وجه نمی‌توان از این قوانین سرپیچی کرد. به همین دلیل بر آن شدیم تا در مجله دلتا موضوع ارث را با محوریت محرومیت از ارث با دقت و حساسیت ویژه ‌ای مورد بررسی قرار بدهیم.

قانون تقسیم ارث

افراد از ابتدای تولد حقوق و همچنین تکالیف و وظایفی دارند که به موجب قانون برای آن ها در نظر گرفته شده است. دارایی به جای مانده از متوفی دو بخش مثبت و منفی دارد.بخش مثبت، اموال، حقوق و مطالباتی است که به وارثان می‌رسد و بخش منفی، دیون و تعهداتی است که در دارایی می‌ماند و باید از محل آن پرداخت شود. و وقتی که فرد از دنیا می‌رود، این اموال و دارایی ها تحت عنوان «ترکه» یا «ماترک»، از وی به جای می‌مانند. که طبق قانون از این اموال باید ابتدا هزینه کفن و دفن، هزینه‌ های درمانی‌ احتمالی‌ او، حقوق خدمه و کارگران وی، بدهی‌ های دارای حق وثیقه و بدهی‌ های عادی‌، مهریه همسر و سایر مواردی که در وصیت‌ نامه وی قید شده است باید انجام شود. سپس اگر اموالی باقی ماند به عنوان ارث بین وراث قابل تقسیم است. افراد تا زمانی که زنده و در قید حیات هستند، حق همه گونه دخل و تصرف در اموال و دارایی‌ های خود را دارند. اما اگر فرد متوفی تا زمان فوت برای اموالش تصمیم نگرفته باشد، فقط برای میزان محدودی از اموالش از طریق وصیت می‌تواند تصمیم ‌گیری کند. در واقع متوفی در صورت داشتن وصیت ‌نامه می‌تواند بعد از مرگ در خصوص یک سوم اموالش دخل و تصرف کند، بیشتر از این مقدار دیگر در صلاحیت متوفی نیست و وراث هستند که باید در خصوص آن تصمیم بگیرند.

محرومیت از ارث

فرد تا زمانی که زنده است می‌تواند هر گونه تصرفی در اموال و دارایی های خود داشته باشد. به عنوان مثال کسی که املاک متعدد و اموال زیادی دارد، تا زمانی که در قید حیات است، می‌تواند از طریق سند رسمی یا هرگونه انتقال قطعی، آن اموال را به نام دیگران انتقال دهد و هیچ مانع قانونی برای این کار ندارد و ‌کسی هم نمی‌تواند به او اعتراضی داشته باشد. اما در صورتی که فرد به صورت قانونی اسناد مالکیت خود را به شخصی دیگر منتقل نکرده باشد، دیگر اختیار و آزادی عمل سابق را نداشته و فقط می‌تواند برای پس از مرگ وصیت کند. و باید در نظر داشت که وصیت نسبت به کل اموال امکانپذیر نیست و فقط نسبت به یک سوم اموال، امکان وصیت کردن وجود دارد. شایان ذکر است که قواعد ارث جزء قواعد امری و شرعی است و به همین دلیل تخطی از آن جایز و قانونى نیست. به عنوان مثال وقتی سهم زن در صورت داشتن فرزند یک هشتم از عین اموال منقول (اموالى که قابلیت نقل و انتقال و جا به جایى دارند مانند خودرو) و قیمت اموال غیرمنقول ( اموالى که قابلیت جا به جایى ندارند مانند خانه) تعیین شده، این سهم قابل تغییر نیست. اما اگر متوفی بخواهد به برخی وراث سهم کمتری برسد، می‌تواند تا یک سوم اموال را به نفع سایر وراث وصیت کند تا به کسی که مد نظر اوست، سهم الارث کمتری برسد. بنابراین محرومیت کلی افراد از ارث امکانپذیر نیست.

محرومیت‌ های قانونی از ارث

همانطور که در بالا ذکر شد، متوفی به طور کلی حق محروم کردن افراد از ارث را ندارد. اما در پنج مورد، قانون و شرع مواردی را تعیین کرده است که در صورت وجود این شرایط، افراد با حکم و نظر قانون از ارث محروم می‌شوند. این موارد عبارت اند از ؛

• قتل؛ اگر وارثی، مورث خود را به قتل برساند از ارث محروم می‌شود.
• کفر؛ به این معنا که کافر از مسلمان ارث نمی‌برد. اما اگر کافر فوت کند فرد مسلمان از وی ارث می‌برد.
• فرزند نامشروع؛ کودک حاصل از یک رابطه نامشروع از زن و مردی متولد شده باشد، از پدر و مادر خود ارث نمی‌برد
• لعان؛ اگر زن و شوهری یکدیگر را لعن و نفرین کنند و در مدت عده طلاق، یکی از آن ها فوت کند، دیگر از یکدیگر ارث نمی‌برند.

“در خصوص محرومیت های قانونی از ارث در یک مقاله دیگر با عنوان «ارث به چه کسانی هرگز تعلق نمی‌گیرد» به طور تفصیلی پرداخته شده است که برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص این موضوع می‌توانید به آن مراجعه فرمایید.”

مطالعه موارد بیشتر در مجله حقوقی دلتا...

تقسیم ارث یکی از طرق مالکیت است که قانون مدنی به دقت درباره آن تعیین تکلیف کرده ‌است. به گزارش مجله دلتا کسی که فوت می‌کند و ارث به جا می‌گذارد را موَّرِث و بازماندگانی که از او ارث می‎برند را وارث می‌گویند.

تاثیر زمان فوت طبق قانون ارث

گاهی تاریخ فوت دو نفر که طبق قانون از یکدیگر ارث می‌برند، مبهم و نامعلوم است. به طور مثال پدر و پسری در یک تصادف فوت کرده ‌اند و مشخص نیست کدام یک زودتر فوت شده است. بنابراین در خصوص تاثیر زمان فوت باید قائل به تفکیک شد.

۱. تاریخ فوت هر دو نفر نامشخص است.
۲. تاریخ فوت یکی معلوم و تارخ فوت دیگری نامعلوم است.
فرض اول؛ اگر تاریخ فوت افرادی که از یکدیگر ارث می‌برند نامشخص باشد یعنی معلوم نباشد کدام یک زودتر فوت کرده اند، افراد مذکور از یکدیگر ارث نمی‌برند. مگر اینکه علت فوت غرق شدن یا هدم (زیر آوار ماندن یا خراب شدن بنا) باشد. مثلا پدر و پسری که برای نجات فردی به دریا رفته ‌و دیگر برنگشته ‌اند، در این مثال وراث آن ها از اشخاص متوفی ارث می‌برند چون علت فوت غرق شدن است هرچند تاریخ فوت معلوم نیست.
فرض دوم؛ دو نفر که از یکدیگر ارث می‌برند، تاریخ فوت یکی معلوم و تاریخ فوت دیگری نامعلوم است، در این فرض فردی که تاریخ فوتش نامعلوم است، از دیگری ارث می‌برد. مثلا پدر و پسری که در تصادف به بیمارستان منتقل می‌شوند، و کسی نمی‌داند که پدر چه ساعتی فوت شده، یعنی قبل از انتقال به بیمارستان یا بعد از آن بوده است. در حالی‌ که تاریخ فوت پسر در بیمارستان ثبت شده است.

تقسیم ارث و موانع آن

طبق قانون ارث برخی موارد مانع از انتقال ارث می‌شوند که عبارتند از: کفر، لعان، قتل، زنا و بردگی
لعان؛ اگر فردی منکر رابطه پدر و فرزندی شود، یعنی بگوید این فرزند من نیست و به همسرش نسبت زنا دهد( رابطه جنسی نامشروع) در اینصورت زن و شوهر از یکدیگر و پدر و فرزند از یکدگر ارث نمی‌برند. در واقع لعان موجب از بین رفتن زوجیت می‌شود و زن و شوهر نسبت به یکدیکر برای همیشه نامحرم محسوب می‌شوند. اگر پدر بعداً رابطه پدر و فرزندی را بپذیرد باز هم پدر از فرزند ارث نمی‌برد ولی در این ‌صورت فرزند از پدر ارث می‌برد. لعان قوانین و مقررات خاصی دارد به این صورت که مرد به دادگاه مراجعه و فرزند خود را نفی می‌کند که البته امروزه این عمل صورت نمی‌گیرد.

کفر؛ کافر از مسلمان ارث نمی‌برد. اگر متوفی مسلمان باشد ولی خویشاوندان وی کافر باشند، از او ارث نمی‌برند. اگر شخص فوت شده کافر باشد و یک وارث مسلمان داشته باشد، ارث او به وارثان کافر نمی‌رسد.
قتل؛ طبق ماده ۴۵۱ قانون مجارات اسلامی، در صورتی ‌که قاتل جزء وراث مقتول باشد و قتل عمدی باشد، قاتل از اموال و دیه مقتول ارث نمی‌برد و اگر قتل خطای محض یا شبه عمدی باشد فقط از دیه ارث نمی‌برد.
طفل متولد از زنا؛ طفل متولد از زنا(رابطه جنسی نامشروع)، از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی‌برد.
بردگی؛ در صورت برده بودن وارث یا مورث (متوفی) از یکدیگر ارث نمی‌برند. مگر اینکه ورثه فقط یک نفر باشد، که در این صورت برده از اموالی که از متوفی باقی مانده است، خریداری و آزاد و مابقی ارثیه به او داده می‌شود.