عقد

حق طلاق یکی از حقوق مرد به شمار می‌رود، با این حال زن نیز می‌تواند با اتکا به قوانین نسبت به جدایی از همسر خود اقدام کند.

​

گاهی زوجین در همان روزهای نخست پس از عقد و پیش از تشکیل زندگی به صورت رسمی به دلایل مختلف تصمیم به جدایی از یکدیگر می‌گیرند. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی طلاق در دوران عقد می‌پردازیم.

طلاق از طرف زن در دوران عقد

در صورتی‌که طلاق توافقی نباشد و زوج رضایت به طلاق نداشته باشد، زوجه جهت جدایی از همسر باید عسر و حرج خود را به دادگاه ثابت کند یا یکی از شروط دوازده‌گانه مندرج در عقدنامه محقق شود. جهت اثبات عسر و حرج از آن‌جایی‌که عقد نکاح به تازگی صورت گرفته است و هنوز زندگی مشترک آغاز نشده است روند آن تا اندازه‌ای دشوار است مگر اینکه مدت طولانی به تشخیص عرف از عقد گذشته باشد و زوجه بلاتکلیف باشد.

یکی دیگر از راه‌های جدایی زوجه از زوج استفاده از دادخواست الزام به تهیه مسکن است. از وظایف زوج این است که برای همسرش منزل به جهت شروع زندگی مشترک تهیه کند که در عرف موکول به بعد از مراسم عروسی است. در مواردی که بعد از عقد نکاح، شوهر به دلایلی زن را بلاتکلیف رها کرده می‌توان از طریق این دادخواست، گرفتن رای لازم، مقدمات دلایل درخواست طلاق را فراهم کرد. بلاتکلیف گذاشتن زن در دوران عقد برای مدت زمان غیر متعارف از دلایل طلاق است.

​

طلاق از طرف مرد در دوران عقد

بر اساس ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی مرد می‌تواند هر وقت بخواهد همسر خود را طلاق دهد، بنابراین حق طلاق با مرد است و صحت آن احتیاج به موافقت زن ندارد. اما از جمله نکات حقوقی مهم در خصوص طلاق از طرف مرد آن است که مرد با پرداخت حق و حقوق همسر خود اعم از مهریه، نفقه، اجرت‌المثل و همچنین شرط تنصیف دارایی هر زمان که خواست می‌تواند همسر خود را طلاق دهد.

شرایط پرداخت مهریه در دوران عقد چیست؟

بر اساس قانون مهریه در لحظه جاری شدن عقد، مهریه به زن تعلق یافته و زوجه می‌تواند از حق مهریه در دوران عقد نیز استفاده کند، تفاوت مهریه در دوران عقد در وجود یا عدم وجود روابط زناشویی مابین زوجین است، به این ترتیب کسانی که این دوره را سپری می‌کنند و به شرط باکره بودن زوجه، نیمی از مهریه به وی تعلق می‌یابد و در غیر اینصورت مالک کل مهریه بوده و می‌تواند دادخواست مطالبه مهریه را به دادگاه بدهد، به بیان دیگر مهریه دختر باکره نیمی از مهریه تعیین شده است.

پیشنهاد مطالعه: برای مطالعه مطلب جو زمین پر از میکروب است  به مجله دانستنی دلتا مراجعه کنید.

همچنین بخوانید:

نفقه در صورت عدم تمکین به زن تعلق می‌گیرد؟

جدایی زن با داشتن حق طلاق

پرداخت بدهی‌ فرد فوت شده بر عهده چه کسی است؟

دریافت دیه از پزشک مقصر

مرد بدون دلیل می‌تواند زن را طلاق دهد؟

با مجله حقوقی دلتا همراه باشید

مهریه عقد موقت را می‌توان از طریق شورای حل اختلاف یا دادگاه خانواده مطالبه کرد.

​

بر اساس قانون مدنی یکی از ارکان مهم عقد موقت، تعیین مهریه است. به این معنا که تعیین مهریه و میزان آن شرط صحت و درستی عقد موقت است و عدم تعیین آن موجب باطل شدن عقد است. ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی در این خصوص چنین مقرر کرده است: ” در نکاح منقطع، عدم ذکر مهریه در عقد موجب بطلان عقد است ” . بر همین اساس، به موجب عقد موقت نیز زن مالک مهریه می‌شود و می‌تواند مهریه‌اش را مطالبه کند و از این لحاظ تفاوتی میان مهریه عقد موقت و مهریه عقد دائم وجود ندارد. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی مطالبه مهریه عقد موقت ثبت نشده می‌پردازیم.

دریافت مهریه در عقد موقت

یکی از شروطی که موجب صحت ازدواج موقت می‌شود، تعیین مهریه است از این رو اگر مهریه در ازدواج موقت ذکر نشود، آن ازدواج باطل خواهد بود. موقت بودن نکاح نباید باعث این تصور شود که زن نمی‌تواند مهریه خود را بگیرد. در نکاح موقت نیز زن به محض عقد مالک مهریه می‌شود و می‌تواند هر زمان که بخواهد آن را دریافت کند.

مطالبه مهریه عقد موقت ثبت نشده

در صورتی که عقد موقت ثبت نشده باشد و طرفین صرفا به خواندن صیغه محرمیت اکتفا کرده باشند، مطالبه مهریه صرفا از طریق دادگاه به عمل می‌آید و چون زن سند رسمی برای اثبات صیغه ندارد، بنابراین باید با استفاده از سایر ادله اثبات دعوا همچون شهادت شهود یا اقرار خود مرد ادعای خود را ثابت کند. در این حالت اگر مبلغ مهریه تا بیست میلیون تومان باشد، دادخواست مطالبه مهریه در نکاح موقت را باید به شورای حل اختلاف داد و در صورتی که مبلغ بیش از بیست میلیون تومان باشد باید برای مطالبه مهریه عقد موقت به دادگاه خانواده مراجعه کرد.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب  حق حبس مهریه و شرایط آن را مطالعه کنید.

همچنین بخوانید:

افزایش مهریه بعد از ازدواج امکان‌پذیر است؟

قسط بندی مهریه به چه صورت انجام می‌شود؟

پرداخت مهریه سنگین به چه صورت است؟

محاسبه مهریه به نرخ روز

با مجله حقوقی دلتا همراه باشید

ماده 1095 قانون مدنی در این خصوص چنین مقرر کرده است: در عقد موقت، عدم ذکر مهریه موجب باطل شدن عقد است.

​

یکی از ارکان مهم عقد موقت، تعیین مهریه است؛ به این معنا که تعیین مهریه و میزان آن شرط صحت و درستی عقد موقت است و عدم تعیین آن موجب باطل شدن عقد می‌شود؛ به موجب عقد موقت زن مالک مهریه است و می‌تواند مهریه‌اش را مطالبه کند. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی مطالبه مهریه در عقد موقت ثبت شده و ثبت نشده می‌پردازیم.

دریافت مهریه در عقد موقت

موقت بودن نکاح نباید باعث این تصور شود که زن نمی‌تواند مهریه خود را بگیرد. در نکاح موقت نیز زن به محض عقد مالک مهریه می‌شود و می‌تواند هر زمان که بخواهد آن را دریافت کند. دریافت مهریه نکاح موقت در دو فرض امکان‌پذیر است:

• دریافت مهریه عقد موقت ثبت شده: فرض اول زمانی است که نکاح موقت در دفتر ازدواج به ثبت رسیده باشد. مطابق قانون حمایت خانواده در مواردی مرد ملزم به ثبت صیغه در محضر است. در این حالت دریافت مهریه آسان است و زن می‌تواند با استناد به سند رسمی مربوط به ازدواجشان مهریه را مطالبه کند؛ بنابراین، زن با مراجعه به دفاتر ازدواج درخواست صدور اجراییه و ابلاغ آن به شوهر خود را می‌کند. در صورتی‌که مرد در مهلت مقرر مهریه زن را نپردازد، چون زن یک سند رسمی دارد می‌تواند آن را به اجرا بگذارد که امکان توقیف اموال یا ممنوع الخروج کردن شوهر در این حالت وجود دارد.

​

• دریافت مهریه عقد موقت ثبت نشده: فرض دوم در صورتی است که عقد نکاح ثبت نشده باشد و طرفین صرفا به خواندن صیغه محرمیت اکتفا کرده باشند، در این صورت مطالبه صرفا از طریق دادگاه به عمل می‌آید و چون زن سند رسمی برای اثبات صیغه ندارد، باید با استفاده از سایر ادله اثبات دعوا همچون شهادت شهود یا اقرار خود مرد ادعای خود را ثابت کند. در این حالت اگر مبلغ مهریه تا بیست میلیون تومان باشد، دادخواست دریافت مهریه در نکاح موقت را باید به شورای حل اختلاف داد و در صورتی که مبلغ بیش از بیست میلیون تومان باشد، باید برای دادخواست دریافت مهریه نکاح موقت به دادگاه خانواده مراجعه کرد.

همچنین بخوانید:

توقیف حقوق کارمند برای مهریه

واریز اشتباه پول به حساب دیگری

با فوت زن مهریه ساقط مى‌شود؟

پرداخت مهریه سنگین به چه صورت است؟

مطالبه نفقه و مهریه از ارث شوهر فوت شده

با مجله حقوقی دلتا همراه باشید

شاید تا به حال شنیده باشید که خانمی می‌خواهد حق طلاق خود را با همسر آینده‌اش شرط کرده و یا حق تحصیل، یا حق خروج از کشور را به موجب عقد ازدواج بدست آورد. این شروط در اصطلاح حقوقی شروط ضمن عقد نام دارند. درج صحیح این شروط سبب می‌شود تا بسیاری از خلاءهای حقوقی که متاسفانه در خصوص حقوق زنان بعد از عقد ازدواج وجود دارد جبران شده و از بسیاری از اختلافات پس از ازدواج کاسته شود. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی شروط ضمن عقد و انواع آن می‌‎پردازیم.

مفهوم شرط ضمن عقد

به محض اینکه عقد ازدواج میان زن و مردی خوانده شد، آن دو با یکدیگر رابطه زوجیت پیدا می‌کنند. این رابطه زوجیت سبب می‌شود تا زن و مرد مکلف به انجام اموری در قبال همسر خود باشند. در حالت عادی، انجام این تکالیف دشواری خاصی ایجاد نمی‌کند؛ مگر در صورتی که زن و شوهر با یکدیگر به اختلاف بخورند و یک یا هر دوی زوجین بخواهند با استفاده از حقوقی که به موجب قانون دارند، دیگری را در مضیقه قرار بدهند. بر اساس قانون مدنی، عمده اختیاراتی که به موجب عقد ازدواج شکل می‌گیرد، اختیاراتی است که به مرد و البته در راستای حفظ کیان خانواده داده می‌شود. در مقابل، زن از برخی از حقوق خود مانند مسافرت و خروج از کشور، ادامه تحصیل یا اشتغال به کار محروم می‌شود؛ مگر اینکه همسرش با آن موفق باشد. به همین دلیل، قانونگذار این امکان را پیش بینی کرده است که زن و مرد در حین وقوع عقد نکاح بتوانند شرط و شروطی که می‌خواهند را به عقد نامه اضافه کنند. در این حالت، طرفی که عقد را امضا می‌کند، موظف است که به آن شروط عمل کند.

انواع شروط ضمن عقد نکاح

هر یک از طرفین می‌توانند هر کدام از این شروط را که موافق با آن باشند امضا کنند و هر کدام را که نخواهند امضا نکنند. مانند شرط تنصیف اموال و دارایی مرد و وکالت به زن برای طلاق. علاوه بر شروطی که به صورت نمونه در قباله‌های ازدواج وجود دارد و زن و مرد می‌توانند آن شروط را مدنظر قرار دهند، بر اساس ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی، طرفین عقد می‌توانند هر شرطی که مخالف با مقتضا عقد مزبور نباشد در ضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگر کنند، مثل اینکه شرط شود هرگاه شوهر زن دیگر بگیرد یا در مدت معینی غایب شود، یا ترک انفاق کند یا بر علیه حیات زن سوءقصد کند یا سوءرفتاری کند که زندگی آن‌ها با یکدیگر غیر قابل تحمل شود، زن وکیل در توکیل باشد که پس از اثبات تحقق شر در محکمه نهایی خود را مطقه سازد. هرگونه شرطی که مخالف ذات عقد نباشد را می‌توان به عنوان شرط ضمن عقد و با توافق یکدیگر در عقد گنجانید. مثلا حق تحصیل زن، حق اشتغال زن، حق خروج از کشور برای زن و …

برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر در چه صورت مهریه نصف می‌شود؟ را مطالعه کنید.

نامزدی یکی از بهترین دوران آشنایی بین زن و مرد است که البته گاهی به دلایلی منجر به جدایی زوج‌ ها از یکدیگر می‌شود. جدایی در هر صورت باعث خسارات مادی و معنوی بین طرفین می‌شود و چه بسا برخی از خسارات قابل جبران نیستند. حال این سؤال مطرح می‌شود که در صورت بر هم زدن نامزدی از طرف یکی از نامزدها دیگری می‌تواند مطالبه خسارت کند؟ در ارتباط با این موضوع در مجله دلتا بررسی شده است. در ادامه با مجله حقوقی دلتا همراه باشید.

حقوق نامزدی

نامزدی پیمانی است که بین دو نفر به منظور ازدواج در آینده برقرار می‌شود. بر اساس قانون مدنی، بین افراد به صرف وعده ازدواج، پیوند و روابط زناشویی ایجاد نمی‌شود، حتی اگر تمام یا قسمتی از مهریه که بین زن و مرد برای موقع ازدواج مقرّر گردیده، پرداخته شده باشد. بنابراین، هر یک از آن‌ها دختر یا پسر تا زمانی که عقد ازدواج جاری نشده، می‌توانند از ازدواج، خودداری کنند و طرف دیگر نمی‌تواند، او را مجبور به ازدواج کند و یا به دلیل امتناع از ازدواج، خسارتی مطالبه کند. لازم به ذکر است فاصله‌ای که میان عقد ازدواج تا مراسم عروسی برقرار می‌شود و فرصت کافی به دختر و پسر می‌دهد تا بعد از عقد رسمی و قبل از عروسی، از همدیگر شناخت بیشتری کسب کنند نامزدی گفته می‌شود. نامزدی به این معنا کاملا جایز و قانونی است. اما در مواردی که زن و مرد قصد ازدواج با یکدیگر دارند ولی هیچ‌گونه صیغه عقد دائم یا موقت بین آن‌ها منعقد نشود، این نامزدی باطل و مورد حمایت قانون قرار نمی‌گیرد.

بهم خوردن نامزدی در دوران عقد

از آن جا که ازدواج، قراردادی مهم است، در قانون به مرد و زن اجازه داده شده که تا آخرین لحظه قبل از وقوع عقد، از تصمیم خود بازگردند. بنابراین هیچ یک از نامزدها نمی‌تواند از طریق قانونی، نامزد دیگر را مجبور به ازدواج کند. اما اگر یکی از نامزدها در به هم زدن نامزدی، مقصر باشد، نامزد دیگر می‌تواند مطالبه خسارت کند. یکی از مواردی که در مطالبه خسارت مطرح می‌شود پس گرفتن هدایای رد و بدل شده در دوران نامزدی است. در واقع بر هم زدن نامزدی بدون علت موجه یک نوع سوء استفاده از حقی است که در قانون در نظر گرفته شده و شخصی که بدون علت و دلیل موجه اقدام به بر هم زدن وصلت نامزدی می‌کند مقصر است. از این رو، زیان‌های ناشی از بر هم زدن ناموجه نامزدی، بر طبق قانون قابل مطالبه است.

خسارت معنوی ناشی از برهم خوردن نامزدی

همواره این سؤال مطرح می‌شود که هرگاه در اثر به هم خوردن نامزدی بدون علت و دلیل موجه، به حیثیت و آبروی نامزد دیگر یا به عواطف و احساسات او لطمه وارد شود، شخص زیان دیده می‌تواند به این دلیل، مطالبه خسارت کند؟

بر اساس اصل ۱۷۱ قانون اساسی که جبران خسارت معنوی را به رسمیت شناخته، نامزد زیان دیده این حق را دارد که علاوه بر مطالبه خسارات مادی، جبران زیان‌های معنوی را نیز درخواست کند. شایان ذکر است پس از برهم خوردن نامزدی هر یک از نامزدها می‌تواند به طرف دیگر رجوع کند و هدیه‌ای را که داده است پس بگیرد. اگر خود هدایا موجود نباشد، باید قیمت آن هدایا به وی داده شود مگر آنکه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر ازبین رفته باشد. هرگاه وصلت منظور در اثر فوت یکی از نامزدها به هم بخورد و هدیه داده شده در اثر تقصیر متوفی تلف شده باشد، رجوع به قیمت ممکن نیست.

نامزدی فرصتی برای آشنایی زوج‌ها و خانواده‌های آن‌ها است که لازم است قواعد آن رعایت شود تا دو طرف آسیب نبینند. دوران نامزدی در اصطلاح به دورانی گفته می‌شود که دختر و پسر خود را برای تشکیل زندگی مشترک آماده می‌کنند. در این دوران نامزدها از نظر شرعی و دینی نسبت به یکدیگر نامحرم هستند و تا زمانی که عقد ازدواج منعقد نشود، هیچ‌‌گونه رابطه حقوقی بین آن‌ها وجود ندارد. در مجله دلتا به شرایط و قوانین دوران نامزدی پرداخته شده است.

شرایط دوران نامزدی

طبق قانون، نامزدی باعث ایجاد علقه زوجیت و پیوند زناشویی بین دو طرف نیست؛ هرچند تمام یا قسمتی از مهریه که برای موقع ازدواج تعیین شده پرداخته شده باشد. بنابراین اگر تمام یا قسمتی از مهریه به دختر پرداخت شده باشد، در صورت به هم خوردن نامزدی قابل استرداد است زیرا تا زمانی که ازدواج صورت نگرفته، زن مالک مهر نیست. بنابراین اگر مهریه دریافت شده است، باید باز پس داده شود. در مواردی هم که به دلیل رعایت محرمیت دختر و پسر، صیغه عقد جاری شده باشد، نیمی از مهر قابل‌استرداد است.

آیا به هم خوردن نامزدی طرف مقابل را مستحق دریافت خسارت می‌کند؟

بر اساس قانون هر یک از زن و مرد تا زمانی که عقد ازدواج جاری نشده باشد، می‌تواند از وصلت خودداری کند و طرف دیگر به هیچ وجه نمی‌تواند او را مجبور به این ازدواج کند و یا به دلیل امتناع از وصلت درخواست خسارت کند. در واقع زن و مرد به دلیل هزینه‌هایی که در این دوران متحمل شده‌‌اند، نمی‌توانند درخواست خسارت کنند.

حقوق نامزدی

۱. وعده ازدواج برای ایجاد رابطه زوجیت (روابط زناشویی و جنسی) کافی نیست، حتی اگر دو طرف در مورد مهریه با یکدیگر توافق کرده باشند و مرد نیز قسمتی از مهریه یا تمام آن را به زن پرداخت کرده باشد.
۲. تا زمانی که عقد نکاح بین زن و مرد جاری نشده، هر یک از آن‌ها می‌توانند از انجام وصلت امتناع کنند و طرف دیگر به هیچ وجه نمی‌تواند وی را مجبور به ازدواج با خود کند.
۳. اگر مردی به زنی وعده ازدواج بدهد، اما با او ازدواج نکند، زن به صرف امتناع مرد از ازدواج با او نمی‌تواند مطالبه خسارت کند، مگر این که در دادگاه ثابت کند که مرد با وعده دروغین ازدواج وی را فریب داده و به او خسارتی وارد کرده است.
۴. اگر بین زن و مرد وعده ازدواج صورت گرفته باشد و برای این تعهد هم وجه التزام تعیین شده باشد، به طور مثال تعیین شود که اگر مرد به تعهد خود برای ازدواج با دختر عمل نکرد باید مبلغ مشخصی به زن بپردازد، در صورت خودداری مرد از ازدواج، زن نمی‌تواند این وجه التزام را از او مطالبه کند.

۵. هزینه عقد و ازدواج از نظر عرفی بر عهده شوهر است. بنابراین در صورت بر هم خوردن نامزدی، مرد نمی‌تواند این هزینه‌ ها را از زن مطالبه کند.

۶. در صورتی که مرد مبلغی به عنوان «شیر بها» برای ازدواج به زن داده باشد اما وصلتی صورت نگیرد، می‌تواند این مبلغ را از زن پس بگیرد.

مطالبه هدایای دوران نامزدی

در صورتی که دو نفر با یکدیگر پیمان نامزدی بسته باشند و قول ازدواج به یکدیگر داده باشند و این ازدواج واقع نشود، طرف‌ها می‌توانند هدایایی را که در طول دوران نامزدی به یکدیگر داده‌اند از یکدیگر مطالبه کنند. همچنین اگر عین این هدایا موجود نباشد، می‌توانند قیمت هدیه را از طرف مقابل مطالبه کنند، مگر این که هدیه قابل نگهداری نباشد و مصرف‌ شدنی باشد مانند مواد خوراکی یا این که اگر قابل نگهداری است، بدون اینکه طرف مقابل در از بین رفتن آن مقصر باشد از بین رفته باشد. طبق قانون، اگر قبل از دوره نامزدی بین دختر و پسر هدایایی رد و بدل شود، فقط در صورتی می‌توانند هدیه را مطالبه کنند که آن هدیه موجود باشد و در آن نیز تغییری از ناحیه هدیه‌ گیرنده صورت نگرفته باشد.
پیشنهاد مطالعه : برای کسب اطلاعات بیشتر درباره استرداد هدایای دوران نامزدی مقاله ” آیا می‌توان هدایای دوران نامزدی را پس گرفت؟ “ را مطالعه فرمایید.

مطالب بیشتر در مجله حقوقی دلتا...