ضامن

ضمانت در لغت به معنی متعهد شدن و کسی را ضمانت کردن است. گاهی افراد برای انجام برخی قرارداد‌ها یا اعمال حقوقی نیاز به ضامن دارند. مانند زمانی که فرد از بانک وامی را دریافت می‌کند. در این مطلب از مجله دلتا قصد داریم به موضوع پس گرفتن پول توسط ضامن بپردازیم.

علت لزوم ضامن در این نوع قرارداد‌ها به این برمی‌گردد که شخص یا برای مثال بانک از بازگشت پول خود اطمینان ندارد. لذا از فرد دیگری خواسته می‌شود که ضمانت فرد قرض گیرنده را قبول کند. یعنی تعهد دهد در صورتی‌که این شخص پول را بازنگرداند خودش بدهی را بپردازد.

تعریف حقوقی ضمانت

تعریف حقوقی ضمانت این است که شخصی عهده‌دار کار یا مالی شود که بر گردن فرد دیگر است. ضامن باید فردی معتبر و دارای اهلیت باشد.

ضمانت ممکن است نقل ضمه به ضمه یا ضم ضمه به ضمه باشد، در نقل ضمه به ضمه که بیشتر در حقوق مدنی مطرح است ما از طلبکار اصلی فارغ می‌شویم و برای وصول طلب فقط می‌توانیم به ضامن شخص مراجعه کنیم.

اما در بحث ضم ضمه به ضمه که نوعی از ضمانت است طلبکار برای گرفتن طلب خویش حق مراجعه به ضامن و خود شخص را دارد. شخصی که ضامن است چه ضامن اول باشد، چه ضامن دوم نسبت به پرداخت کل مبلغ بدهی مسئولیت دارد.

برای مثال درمورد بازپرداخت تسهیلات بانکی، بانک برای گرفتن طلب خود می‌تواند به هرکدوم از ضامن‌ها یا طلب کار اصلی مراجعه کند. اما معمولا مراجعه به ضامن زمانی اتفاق می‌افتد که طلبکار اصلی دینش را نپردازد.

چگونه ضامن می‌تواند پولی که پرداخت کرده را پس بگیرد؟

حال در فرضی که طلبکار بدهی خود را پرداخت نکرده و ضامن مجبور به تسویه بدهی شده باشد حقوقی برای ضامن مطرح می‌شود و ضامن می‌تواند پس از پرداخت بدهی به طرفیت طلبکار اصلی که از او ضمانت کرده است، دادخواستی تنظیم کرده و مبلغ پرداخت شده را از او پس بگیرد.

این دعوا باید با عنوان مطالبه طلب اقامه شود. مبالغ زیر ۲۰ میلیون تومان در صلاحیت شورای حل اختلاف و دعاوی مربوط به وجوه بالاتر در صلاحیت دادگاه حقوقی است.

با توجه به این‌که هر کدام از ضامن‌ها به موجب عقد ضمان و ماهیت آن به تنهایی مسئولیت پرداخت کل بدهی را برعهده گرفتند حقی نسبت به شکایت از یکدیگر ندارند.

یعنی ضامن اول که مجبور به پرداخت بدهی شده است نمی‌تواند ضامن دوم را ملزم به پرداخت نصفی از بدهی کرده یا بگوید با وجود ضامن دیگر من مبلغ بدهی را نمی‌پردازم.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی نکاتی که باید قبل از «ضامن شدن» بدانید مطالعه کنید.

مطمئنا در دنیای پرتلاطم امروزی، یکی از موضوعاتی که می‌تواند جوامع بشری را از اختلافات شخصی و جمعی مصون بدارد «آشنایی با حقوق متقابل افراد با یکدیگر و قانون» است. مهم‌ترین اثر این آشنایی و آگاهی را می‌توان در پیشگیری کردن از وقوع بسیاری از مشکلات حقوقی دانست. در این نوشتار از مجله دلتا به موضوع نکات ضامن شدن می‌پردازیم.

عقد ضمان

عقد ضمان عبارت از این است که شخصی، پرداخت مالی را که بر ذمه دیگری است بر عهده بگیرد. متعهد را ضامن، طرف دیگر را مضمون‌له و شخص ثالث را مضمون‌عنه یا مدیون اصلی می‌گویند.

شرایط ضامن

ضامن باید عاقل، بالغ و رشید باشد. در ضمانت لازم نیست که ضامن، مضمون‌عنه (مدیون اصلی) را بشناسد بلکه تنها تشخیص او کافی است.

عقد ضمانت، عقدی لازم است. یعنی قابل فسخ نیست و نیاز به ایجاب و قبول دارد. این عقد بین ضامن و طلبکار صورت می‌گیرد.

رضایت مضمون‌عنه (مدیون اصلی) یا همان بدهکار، نقشی در عقد ضمانت ندارد. زیرا رضایت تبرعی (داوطلبانه) صحیح است.

به این‌صورت که اگر کسی داوطلبانه و بدون این‌که بدهکار از او بخواهد ضامن شود و عقد ضمانت را قبول کند، صحیح است و بدهکار حق اعتراض ندارد. فقط در ‌‌نهایت ضامن حق رجوع به بدهکار را نخواهد داشت.

اگر طلبکار، طلب خود را به ضامن ببخشد ضامن نمی‌تواند از بدهکار چیزى بگیرد و اگر مقدارى از آن را ببخشد، نمی‌تواند آن مقدار را مطالبه کند.

ضامن باید ثروتمند باشد، به مقداری که بتواند طلب بدهکار را بدهد؛ یا این‌که طلبکار از نداری بدهکار آگاه باشد.

مراحل عقد ضمان

ضامن پس از قبول عقد ضمانت، فرم قرارداد (وام) را امضا می‌کند. با امضای ضامن به طلبکار این اختیار داده می‌شود که در صورت عدم پرداخت بدهی توسط بدهکار، طلبکار بدهی خود را از فیش حقوقی و موجودی حساب‌ها و سپرده‌های متعلق به ضامن برداشت کند.

حال با توجه به این شرایط، اگر ضامنی روزی برای برداشت پول از حساب بانکی خود با حساب خالی مواجه شد، نباید تعجب کند زیرا از قبل اجازه هر گونه برداشت از حساب خود را به طلبکار داده است.

ماده ۷۰۹ قانون مدنی بیان می‌کند ضامن حق رجوع به مضمون‌عنه را ندارد مگر بعد از ادای دین.

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که ضامن پس از پرداخت دینی که ضمانت آن را بر عهده گرفته است، می‌تواند به مدیون (مضمون عنه) رجوع کند و حق خود را بگیرد.

به این‌صورت‌که ضامن می‌تواند در زمان توافق بر ضمانت، از مدیون ضمانت‌هایی را بگیرد.

بدین ترتیب که مدیون به مقدار مبلغ مورد ضمانت، به ضامن سفته یا چک داده و خیال ضامن را از بابت بازپرداخت اقساط یا دیگر تعهدات راحت کند.

چنین اقدامی به این دلیل است که بتوان مدیون اصلی را مورد تعقیب کیفری قرار داد. تا حداقل از ترس زندان و محدودیت‌هایی از قبیل مسدود شدن حساب بانکی یا محرومیت از داشتن دسته چک به‌طور موقت یا دایم، حق ضامن را ادا کند.

بر همین اساس، ضامن در چک یا چک‌هایی که از مضمون‌عنه دریافت می‌کند، باید این موارد را رعایت کند.

چک باید تاریخ‌دار باشد یعنی اگر آخرین قسط وام ۵ سال دیگر است، تاریخ مندرج در چک بعد از این تاریخ ذکر شود و دیگر آن‌که تاریخ صدور چک در آن (گوشه و پایین چک) ذکر نشود.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی ۳ راه آسان برای شکایت از فروشگاه‌های اینترنتی مطالعه کنید.

ضامن فردی است که می‌تواند در نزد بانک با ارائه مستندات رسمی، فرد وام گیرنده را ضمانت کند که در صورت برنگرداندن مبلغ وام یا تسهیلات اعطایی بانک؛ جای وی اقساط را پرداخت کند. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع شرایط ضامن وام بانکی می‌پردازیم.

شرایط ضامن وام بانکی

• ضامن باید طبق اعتبار سنجی، فرد معتبری باشد و گردش مالی مناسبی داشته باشد.
• با توجه به نوع بانک، بیشتر بانک‌ها بازنشستگان را به عنوان ضامن می‌پذیرند.
• ضامن می‌تواند کارمند دولت به‌صورت رسمی یا قراردادی باشد.
• فرد دارای پروانه کسب می‌تواند ضامن شود مشروط بر این‌که فعالیت اقتصادی داشته باشد.
• در صورتی‌که زوجین یک بانک را برای دریافت وام انتخاب کنند؛ می‌توانند یک ضامن معتبر معرفی نمایند اما این امر منوط بر این است که حقوق دریافتی وی جهت قسط ۲ نفر کفایت کند.
• ضامن موظف است فیش حقوقی و گواهی کسر از حقوق خود را به بانک ارائه دهد.
• در صورتی‌که دریافت کننده بانک خودش کارمند رسمی یا قراردادی بوده می‌تواند با ارائه گواهی کسر از حقوق وام دریافت کند و دیگر نیاز به معرفی ضامن نیست.
• وام گیرنده و ضامن باید در بانکی که قرار است وام دهد، افتتاح حساب نمایند.
• متقاضی و ضامن نباید بدهی معوق، چک برگشتی یا تسهیلات سر رسید در سیستم بانکی داشته باشند.

نکته ۱: برخی از بانک‌ها ممکن است ضامن بازنشسته را نپذیرند.

نکته ۲: برخی از بانک‌ها تنها کارمندان رسمی را به عنوان ضامن می‌پذیرند و برخی دیگر هم کارمند رسمی و هم پیمانی را به عنون ضامن قبول می‌کنند.

مواردی که یک ضامن وام باید بداند

• ضامن باید به این امر واقف باشد که مسئول پرداخت بدهی وام گیرنده است زیرا او به عنوان یک ضامن عاقل، بالغ و رشید است که این موارد احراز می‌شود.
• در صورت عدم پرداخت اقساط توسط مدیون، ضامن نمی‌تواند بگوید اول به وام گیرنده مراجعه کنید، از همین رو حتی در صورتی‌که اموالی از وام گیرنده شناسایی شود؛ بانک این حق را دارد که ضامن را الزام به وصول بدهی نماید و از حقوق او کسر کند.
• زمانی‌که وام گیرنده اقساطش را نپردازد، مبلغ قسط از حساب یا حقوق ضامن کسر خواهد شد و ضامن حق هیچ‌گونه اعتراضی ندارد.
• ضمانت در دریافت وام‌هایی با مبالغ زیاد و پرداخت طولانی مدت ریسک بالایی دارد. زیرا در این صورت ضمانت نیز سخت‌تر خواهد شد.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب آیا بیمه خسارت افت قیمت خودرو را پرداخت می‌کند؟ را مطالعه کنید.

ضمانت کردن از مهریه یعنی ممکن است پرداخت مهریه بر عهده ثالث یا ضامن باشد، ولی این ضمانت الزام شوهر به دادن مهریه را از بین نمی‌برد و ثالث در حکم ضامن است. طبق ماده ۶۸۴ قانون مدنی، براساس عقد ضمان، شخص ضامن، مالی را که پرداخت آن به عهده دیگری است، به عهده می‌گیرد. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع ضمانت از مهریه می‌پردازیم.

ضمانت از مهریه

وقتی شخصی ضمانت فرد دیگری را برای پرداخت مهریه می‌پذیرد، یعنی امکان دریافت مهریه علاوه‌بر همسر از وی نیز وجود دارد.
 نکته: ممکن است مالی که به‌عنوان مهریه برای زن تعیین می‌شود، متعلق به شخص‌ثالثی باشد و لزومی ندارد که عین مهریه، حتما متعلق به شوهر باشد.

مطالبه مهریه از ثالث

زن تحت شرایطی می‌تواند برای مطالبه مهریه خود، به شوهر و ضامن وی به‌صورت هم‌زمان مراجعه نماید و یا این‌که در صورت خودداری شوهر از پرداخت مهریه، دعوای مطالبه مهریه از ضامن را مطرح کند.
مطالبه مهریه از ضامن، می‌تواند به صورت مستقل مطرح شود یا این‌که به شرط عدم پرداخت مهریه از سوی شوهر، امکان مراجعه به ضامن وجود داشته باشد.
 نکته: می‌توان در مهریه عندالمطالبه و مهریه عندالاستطاعه و نیز مهریه بیش از ۱۱۰ سکه، ضامن قرار داد. در مهریه عنداالستطاعه، ضامن پرداخت مهریه زمانی باید به تکلیف پرداخت عمل نماید که شوهر به توانایی مالی رسیده باشد.

دادخواست مطالبه مهریه از ضامن

دادخواست مطالبه مهریه از ضامن می‌تواند هم‌زمان با مطالبه مهریه از شوهر، به دادگاه خانواده مطرح شود و نیازی نیست تا عدم پرداخت مهریه توسط شوهر به اثبات برسد و سپس علیه ضامن اقدام کرد.

بازداشت ضامن مهریه

اگر زن بخواهد مهریه خود را مطالبه نماید و شخصی که پرداخت آن را ضمانت کرده است، مهریه را نپردازد و توانایی او در پرداخت مهریه نیز در دادگاه اثبات شود، زن می‌تواند طبق ماده ۳ نحوه اجرای محکومیت های مالی، تقاضای بازداشت ضامن تا زمان پرداخت مهریه را نماید.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب جرم کلاهبرداری بیمه‌ای و مجازات آن  را مطالعه کنید.

از آنجا که ضامن شدن مسئولیت زیادی برای فرد در پی دارد؛ در بخشی از قانون مدنی ایران به صورت سرفصلی مجزا به این موضوع پرداخته شده است. با توجه به اینکه در بسیاری از موارد افراد ممکن است برای اموری چون دریافت وام از بانک یا استخدام و… نیاز به ضامن داشته باشند، لازم است که اشخاصی که قصد دارند به عنوان ضامن معرفی شوند، نکاتی را مورد توجه قرار دهند تا بعد از امضاء ضمانت نامه دچار اختلاف و مشکلات حقوقی نشوند. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی ضمانت و ضامن شدن می‌پردازیم.

اطلاع از مقدار بدهی

فرد ضامن وام با حسن نیت و اطلاع از شرایط بدهکار تعهدی را قبول می‌کند، اما با توجه به اوضاع پرتلاطم امروزی بهتر است ضامن از مقدار تعهد و شرایط پرداخت دین بطور کامل مطلع باشد و سپس ضمانت را بپذیرد.

کسب اجازه از بدهکار در ضامن شدن

یکی از حقوق ضامن این است که می‌‎تواند دادخواستی علیه بدهکار بدهد و پولی را که به طلبکار و یا به بانک می‌دهد بعدها از بدهکار و یا کسی که از او ضمانت شده پس بگیرد. اما اگر بدهکار از ضمانت ضامن به نفع وی اطلاع نداشته باشد، این امر میسر نیست.

 از آنجا که قرارداد ضمانت بین دو نفر یعنی ضامن و فردی که از او ضمانت کرده، انجام می‌شود و به اراده و اجازه بدهکار برای انعقاد قرارداد نیاز ندارد، در صورتی که بدهکار از ضمانت اطلاع نداشته باشد، ضامن نمی‎‌تواند علیه او دادخواست بدهد.

آیا اراده بدهکار شرط است؟

بسیار دیده شده که افراد به سبب دوستی، ضمانتی را از روی خیرخواهی قبول می‎‌کنند. در این مورد، ضامن نمی‎‌تواند ادعا کند که چون از روی لطف این کار را انجام داده است، پس مسئولیت ندارد. زیرا در صورتی که بدهکار بدهی را پرداخت نکند، در واقع ضامن باید بدهی او را بپردازد؛ چون با اطلاع و آگاهی به این موضوع ضامن شده و تعهد داده است که اگر بدهکار، بدهی را ندهد، آن را پرداخت خواهد کرد.

 اشخاصی که ضامن دیگران می‎‌شوند و نیت خیر دارند باید آگاه باشند که در ضمانتشان حتما باید اجازه بدهکار را بگیرند.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر انواع ضمانت‌های بانکی را مطالعه کنید.

از آنجا که ضامن شدن مسئولیت زیادی برای فرد در پی دارد؛ در بخشی از قانون مدنی ایران به صورت سرفصلی مجزا به این موضوع پرداخته شده است؛ با توجه به اینکه در بسیاری از موارد افراد ممکن است برای اموری چون دریافت وام از بانک یا استخدام و … نیاز به ضامن داشته باشند، لازم است که اشخاصی که قصد دارند به عنوان ضامن معرفی شوند، نکاتی را باید مورد توجه قرار دهند تا بعد از امضا ضمانت نامه دچار اختلاف و مشکلات حقوقی نشوند. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی ضمانت و ضامن شدن می‌پردازیم.

اطلاع از مقدار بدهی

فرد ضامن وام با حسن نیت و اطلاع از شرایط بدهکار تعهدی را قبول می‌کند، اما با توجه به اوضاع پرتلاطم امروزی بهتر است ضامن از مقدار تعهد و شرایط پرداخت دین به طور کامل مطلع باشد و سپس ضمانت را بپذیرد.

کسب اجازه از بدهکار در ضامن شدن

یکی از حقوق ضامن این است که می‎تواند دادخواستی علیه بدهکار بدهد و پولی را که به طلبکار و یا به بانک می‌دهد بعدها از بدهکار و یا کسی که از او ضمانت شده پس بگیرید. اما اگر بدهکار از ضمانت ضامن به نفع وی اطلاع نداشته باشد، این امر میسر نیست. بنابراین از آنجا که قرارداد ضمانت بین ۲ نفر یعنی ضامن و فردی که از او ضمانت کرده، انجام می‌شود و به اراده و اجازه بدهکار برای انعقاد قرارداد نیاز ندارد، در صورتی که بدهکار از ضمانت اطلاع نداشته باشد، ضامن نمی‎تواند علیه بدهکار دادخواست دهد.

اراده بدهکار شرط است؟

بسیار دیده شده که افراد به سبب دوستی، ضمانتی را از روی خیرخواهی قبول می‎کنند. در این مورد، ضامن نمی‎تواند ادعا کند که چون از روی لطف این کار را انجام داده است، پس مسئولیت ندارد. زیرا در صورت که بدهکار بدهی را پرداخت نکند، در واقع ضامن باید بدهی او را بپردازد؛ چون با اطلاع و آگاهی به این موضوع ضامن شده و تعهد داده که اگر بدهکار، بدهی را ندهد، آن را پرداخت خواهد کرد. در این صورت نمی‎تواند ادعا کند که بدهکار پول وی را پس بدهد. زیرا اصل عقد ضمان مبتنی بر اجازه بدهکار نبوده و اراده بدهکار برای انعقاد عقد لازم نیست. اشخاصی که ضامن دیگران می‎شوند و نیت خیر دارند باید آگاه باشند که در ضمانتشان حتما باید اجازه بدهکار را بگیرند.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر انواع ضمانت‌های بانکی را مطالعه کنید.

با مجله حقوقی دلتا همراه باشید