اثبات جرم

با تغییر فضای ارتکاب جرم، دلایلی که برای اثبات وقوع جرم مورد استفاده قرار می‌گیرند نیز تغییر می‌کنند. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی اثبات جرم از طریق پیامک می‌پردازیم.

آیا پیامک در دادگاه دلیل محسوب می‌شود؟

پاسخ به این پرسش منفی است. متن اس‌ام‌اس و پیامک، دلیل محکمه‌‌پسند و مدرک محسوب نمی‌شود. مدرک به‌عنوان چیزی است که دادگاه می‌تواند برمبنای آن حکم صادر کند.

این پیامک‌ها تنها می‌توانند به علم قاضی کمک کنند. در واقع پیامک یک اماره است. منظور از اماره، اوضاع و احوالی است که در نظر قاضی دلیل بر امری شناخته می‌شود.

در واقع امارات، ذهن قاضی را هدایت می‌کنند و نوعی نشانه بر وقوع جرم تلقی می‌شوند. کاربرد پیامک هم همین است. قاضی نمی‌تواند به استناد متن چند پیامک، فردی را محکوم کند. اما این پیامک‌ها در کنار سایر دلایل، می‌توانند نقش مهمی را در سرنوشت دعوا ایفا کنند.

نحوه اثبات جرم از طریق پیامک

پیامک‌ها برای قاضی نشانه‌ای بر صحت گفتار شاکی تلقی می‌شوند. اما پیامک به تنهایی برای اثبات جرم یا حق کفایت نمی‌کند. حتما باید پیامک‌ها ضمیمه دلایل دیگری قرار گیرند تا بتوانند در اثبات موضوع کمک کنند.

علاوه‌بر پیامک‌ها مستندات دیگری مانند شهادت شهود، اقرار مرتکب، اسناد، تحقیقات محلی، سوگند، کارشناسی و … باید به‌عنوان دلیل ارائه شوند.

اصولا قضات، پیامک را دلیل نمی‌دانند و به استناد آن حکم صادر نمی‌کنند. چنان‌چه قاضی بدون این‌که در کنار پیامک‌ها ادله‌ محکمه‌پسندی وجود داشته باشد رای صادر کند، امکان نقض این رای در مراحل بالاتر تجدیدنظر‌خواهی و فرجام‌خواهی، وجود دارد.

اثبات توهین پیامکی به چه صورت است؟

یکی از جرایم پیامکی که به وفور انجام می‌شود، توهین است. در حال حاضر افراد به راحتی برای یک‌دیگر الفاظ رکیک را نوشته و با یک کلیک برای دیگری ارسال می‌کنند.

بعضا افراد احساس می‌کنند که در بستر فضای مجازی، امکان شناسایی آن‌ها وجود ندارد. در حالی‌که چنین نیست. توهین پیامکی قابلیت پیگیری دارد و مجرم بسته به نوع جرم خود، به مجازات تعیین شده در قانون محکوم می‌شود.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر مطلب در زمان بخشش مهریه به چه نکاتی باید توجه کرد؟ را مطالعه کنید.

جعل از جمله جرائمی است که از قدیم الایام و از زمان ‌پیدایش‌ خط‌ و اسناد، در بسیاری از جوامع وجود داشته‌‌ و اخیرا هم به دلیل روش‌های جدید ارتکاب جرم، گسترش چشم‌گیری داشته است. دست‌کاری شناسنامه و گذرنامه، ساخت اسکناس و ارزهای خارجی تقلبی، تغییر در اسناد و نوشته‌ها و … نمونه‌هایی از جرم جعل است که هر یک از ما در زندگی‌ خود یا نزدیکانمان و هم‌چنین در رسانه‌ها بارها با آن‌ها مواجه شده‌ایم. در این بخش از مجله دلتا به چگونگی اثبات جرم جعل می‌پردازیم.

تعریف جرم جعل

جعل در لغت به معنای «برگردانیدن و تقلب کردن» آمده است. جرم جعل در یک تعریف ساده یعنی، ساختن یا تغییر دادن نوشته یا مهر یا سند و… به ضرر دیگری، به‌گونه‌ای که به‌جای نمونه اصلی آن جلوه داده شود.
در مباحث حقوقی، جرم جعل تحت عنوان جرائم علیه آسایش عمومی آورده می‌شود. چراکه جعل، امر غیر واقعی را واقعی جلوه می‌دهد و به همین جهت باعث از بین رفتن اعتماد مردم به یکدیگر و خدشه در آسایش عمومی می‌شود.

ساختن یا تغییر دادن سند و نوشته، ساختن و تغییر دادن مهر و تمبر، امضا به‌جای دیگری بر روی یک نوشته، تغییر دادن تاریخ یا محتوای درون یک سند، ایجاد علامت‌هایی مثل علامت استاندارد و بهداشت روی کالاها به‌منظور تقلب، نمونه‌هایی از جعل هستند که در قانون جرم دانسته شده و دارای مجازات‌ هستند.

اثبات سند و نوشته جعل شده

سوال این است که سند یا نوشته چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد تا جعلی شناخته شود؟ برای آن‌که بتوان سند یا نوشته‌ای را مجعول دانست، لازم است که پاره‌ای شرایط شکلی و محتوایی وجود داشته باشد.

سند جعلی از لحاظ شکل و ظاهر باید شبیه و همانند سند اصلی باشد. یعنی اگر سندی شکل خاصی دارد (مثل شناسنامه)، در سند جعلی نیز، باید آن شکل خاص رعایت شود. در صورتی هم که سند و نوشته شکل خاصی ندارد (مثل قول‌نامه دست‌نویس)، همانندی و تشابه عرفی کافی است، یعنی افراد جامعه، نتوانند قول‌نامه جعلی و اصلی را شبیه هم بدانند و از ظاهر آن نتوانند این دو را از هم تشخیص دهند.

از لحاظ محتوایی لازم است که نوشته و سند اصلی و جعلی، هر دو دارای ارزش مفهومی و حقوقی باشند. یعنی، هم دارای معنا و مفهوم باشد و هم‌ دارای اعتبار باشد. مثلاً اگر فردی یک چک غیرواقعی درست کند و نام بانک صادرکننده آن را «بانک عشق و دوستی» بگذارد، عمل او جعل نیست. زیرا چنین چکی اصلاً اعتبار ندارد که بخواهد جعلی یا غیر جعلی باشد.

منظور از اعتبار، صرفاً اعتبار زمانی نیست، بلکه منظور از اعتبار، قابلیت استناد به سند در مراجع رسمی و امکان انتساب آن به شخص معین است. بدین معنی که اگر مثلاً آن نوشته به دادگاه ارائه شود، امکان نسبت دادن آن به فرد معین و گرفتن حکم از دادگاه بر اساس این سند وجود داشته باشد.

مجازات جرم جعل

مطابق ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی، هر کس در اسناد و نوشته‌های غیررسمی جعل کند یا از سند مجعول استفاده کند، علاوه بر جبران خسارت به مجازات زندان از شش ماه تا دو سال یا پرداخت ۲۵ تا ۱۰۰ میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.
اگر کارمند دولت در اجرای وظیفه و امور مربوط به کار خود مرتکب جعل در سند رسمی شود، به یک تا پنج سال زندان و یا به پرداخت ۵۰ تا ۲۵۰ میلیون ریال جزای نقدی محکوم می‌شود.

پیشنهاد مطالعه : برای آشنایی بیشتر با نکات حقوقی در این زمینه، “مجازات جعل کارت پایان خدمت” را مطالعه کنید.

اثبات یک جرم در فضای مجازی با اثبات همان جرم در فضای حقیقی متفاوت است.

​

با تغییر فضای ارتکاب جرم، دلایلی که برای اثبات وقوع جرم مورد استفاده قرار می‌گیرند نیز تغییر می‌کنند. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی نحوه اثبات جرم از طریق پیامک می‌پردازیم.

آیا پیامک در دادگاه دلیل محسوب می‌شود؟

پاسخ به این پرسش منفی است. متن اس ام اس و پیامک دلیل محکمه پسند و مدرک محسوب نمی‌شود. مدرک به عنوان چیزی است که دادگاه می‌تواند بر مبنای آن حکم صادر کند. اما این پیامک‌ها می‌تواند به علم قاضی کمک کند. در واقع پیامک یک اماره است. منظور از اماره اوضاع و احوالی است که در نظر قاضی دلیل بر امری شناخته می‌شود. در واقع امارات ذهن قاضی را هدایت می‌کنند و نوعی نشانه بر وقوع جرم تلقی می‌شوند. کاربرد پیامک هم همین است. قاضی نمی‌تواند به استناد متن چند پیامک، فردی را محکوم کند. اما این پیامک‌ها در کنار سایر ادله می‌توانند نقش مهمی را در سرنوشت دعوا ایفا کنند.

نحوه اثبات جرم از طریق پیامک

پیامک‌ها اماره محسوب می‌شوند و تنها ذهن قاضی را هدایت می‌کنند و برای او نشانه‌ای بر صحت گفتار شاکی تلقی می‌شوند. اما پیامک به تنهایی برای اثبات جرم یا حق کفایت نمی‌کند. حتما باید پیامک‌ها ضمیمه‌ی دلایل دیگری قرار گیرند تا بتوانند در اثبات موضوع کمک کنند. مثلا علاوه بر پیامک‌ها شهادت شهود، اقرار مرتکب، اسناد، تحقیقات محلی، سوگند، کارشناسی و … به عنوان دلیل ارائه شوند. اصولا قضات پیامک را دلیل نمی‌دانند و به استناد آن حکم صادر نمی‌کنند. اما چنانچه قاضی بدون اینکه در کنار پیامک‌ها ادله‌ی محکمه پسندی وجود داشته باشد رای صادر کند، امکان نقض این رای در مراحل بالاتر، تجدیدنظر خواهی و فرجام خواهی، وجود دارد. پیامک زمانی می‌تواند دلیل محسوب شود، که باعث علم قاضی شود. علم قاضی خود یک دلیل است.

​

حکم توهین پیامکی چیست؟

یکی از جرایم پیامکی که به وفور انجام می‌شود توهین است. در حال حاضر افراد به راحتی برای یکدیگر الفاظ رکیک را نوشته و با یک کلیک برای دیگری ارسال می‌کنند. بعضا افراد احساس می‌کنند که در بستر فضای مجازی، امکان شناسایی شدن آن‌ها وجود ندارد. در حالی که چنین نیست. توهین پیامکی قابلیت پیگیری دارد و مجرم بسته به نوع جرم خود به مجازات تعیین شده در قانون محکوم می‌شود. در حال حاضر مجازات جرم توهین جزای نقدی درجه ۶، یعنی بیش از ۲ میلیون تومان تا ۸ میلیون تومان است.

برای آشنایی بیشتر  سوءاستفاده از عکس دیگران در فضای مجازی را مطالعه کنید.

همچنین بخوانید:

توهین در ملا عام چه مجازاتی در پی دارد؟

مجازات شرکت در دعوا خیابانی

فحاشی پیامکی چه مجازاتی دارد؟

سرقت از منزل و نکات حقوقی آن

سرک کشیدن به گوشی دیگران چه عواقبی دارد؟

با مجله حقوقی دلتا همراه باشید

علم قاضی یکی از دلایل اثبات جرم  است و  زمانی رخ می‎دهد که قاضی با توجه به مستندات و مدارکی که نزد وی  مطرح می‎شود به یقین برسد. در مواردی که رأی صادره بر اساس علم قاضی است وی  موظف است دلایل و مدارکی که در حکم و تصمیم وی موثر بوده و بر طبق آن ها  رأی صادر کرده به طور صریح و واضح در حکم ذکر کند.

یکی از مهم ترین دلایلی که باعث  طولانی تر شدن روند رسیدگی به پرونده ها در دادگاه ها می‎شود عدم اطلاع  افراد از قوانین و مقررات است. این امر از یک طرف منجر به طرح شکایت های بی  اساس و از سوی دیگر منجر به افزایش بی رویه پرونده های دادگستری و  نارضایتی مردم از قوه قضاییه می‎شود. به گزارش مجله دلتا طبق قانون، دلایلی برای اثبات جرم وجود دارد که افراد با توسل به آنها می‎توانند شکایت خود را در دادگاه به اثبات برسانند.

ادله اثبات کیفری

ادله در لغت به معنی دلایل است. و در قانون  مجازات اسلامی ادله اثبات جرم مشخص شده که عبارتند از اقرار، شهادت، سوگند  و علم قاضی. در ادامه به بررسی هر یک از ادله اثبات دعوا می‎پردازیم؛

شرایط اقرار در اثبات جرم ؛

می‎توان گفت اقرار یکی از مهم ترین دلایل  قانونی اثبات جرم است. زیرا زمانی که شخصی مرتکب جرم می‎شود و شخصا به جرم  خود اقرار می‎کند نوبت به ادله دیگر نمی‎رسد. زیرا اقرار وی نافذ و معتبر  است. مگر اینکه در بررسی های قاضی، دلایل و مدارکی بر  خلاف اقرار متهم  باشد. که در این موارد دادگاه تحقیق و بررسی لازم را انجام می‎دهد. و قرائن  و شوهد مخالف اقرار را در رأی ذکر می‎کند. طبق قانون، اقرار باید به صورت  شفاهی یا کتبی باشد و یا در شرایط خاص به صورت فعل از قبیل اشاره واقع  می‎شود. و در هر صورت باید روشن و بدون ابهام باشد. اقرار در صورتی نافذ  است که اقرار کننده در حین اقرار عاقل، بالغ و مختار باشد. و اقراری که تحت  اکراه، اجبار، شکنجه یا اذیت و آزار روحی یا جسمی گرفته شود، فاقد ارزش و  اعتبار است و دادگاه مکلف است از متهم تحقیق مجدد به عمل آورد. برای اثبات  جنبه غیر کیفری کلیه جرائم، یک بار اقرار کفایت می‎کند.

شهادت؛

به اخباری که فردی غیر از طرف های دعوا از  وقوع جرم به مقام قضایی بیان می‎کند، شهادت گفته می‎شود. طبق قانون، شاهد  در زمان ادای شهادت باید دارای شرایطی از جمله بلوغ، عقل، ایمان، عدالت،  طهارت مولد، ذینفع نبودن در موضوع، نداشتن خصموت با طرفین یا یکی از آن ها،  گدایی نکردن، ولگرد نبودن باشد. اگر شاهد این شرایط که شرایط شهادت شرعی  گفته می‎شود را نداشته باشد، اظهارات او شنیده می‎شود، اما تشخیص میزان  تاثیر و ارزش این اظهارات در علم قاضی با دادگاه است. اگر شاهد نزد مقام  قضایی حاضر نشود، قاضی عذر وی را می‎پذیرد. و در این خصوص قانون مقرر کرده،  چنانچه حضور شاهد در دادگاه غیر ممکن باشد، گواهی به صورت مکتوب، صوتی،  تصویری به طور زنده یا ضبط شده با احراز شرایط و صحت شهادت، معتبراست.  شایان ذکر است رجوع از شهادت، قبل از اجرای مجازات موجب از بین رفتن اعتبار  شهادت می‎شود و پس از انکار شهادت، دیگر شهادت وی تاثیر گذار نیست.

سوگند در اثبات جرم ؛

عبارت است از گواه داد خداوند بر درستی  گفتار ادا کننده سوگند است. سوگند دارای شرایط قانونی است و ادا کننده  سوگند باید عاقل، بالغ و مختار باشد. طبق قانون، در ادای سوگند بین مسلمان و  غیر مسلمان در گفتن سوگند به نام خداوند متعال تفاوتی وجود ندارد. سوگند  باید به طور صریح قصد و نیت را بیان کند و بدون هر گونه ابهام و از روی قطع  و یقین ادا شود.

علم قاضی؛

آخرین مورد در ادله اثبات برای امور کیفری،  علم قاضی است. و زمانی رخ می دهد که قاضی با توجه به مستندات و مدارکی که  نزد وی مطرح می‎شود به یقین برسد. و در مواردی که رأی صادره بر اساس علم  قاضی است وی موظف است دلایل و مدارکی که در حکم و تصمیم وی موثر بوده و بر  طبق آن ها رأی صادر کرده به طور صریح و واضح در حکم ذکر کند. مواردی از  جمله نظریه کارشناس، معاینه محل، تحقیقات محلی، اظهارات شاهدان، گزارش  ماموران و سایر مواردی که می‎تواند موجب علم و آگاهی قاضی پرونده شود،  مستند علم قاضی گفته می‎شود. گاهی در یک پرونده علم قاضی با دلایل قانونی  دیگر در تعارض است که باید متذکر شد در صورتی که علم قاضی با ادله قانونی  دیگر در اختلاف و تعارض است، اگر علم محکم و قوی باقی بماند آن ادله برای  قاضی معتبر نیست و قاضی با ذکر مستندات علم خود و نیز مواردی که موجب رد  دلایل دیگر می‎شوند، رأی صادر می‎کند و چنانچه برای قاضی علم و آگاهی نسبت  به موضوع پرونده ایجاد نشود، ادله قانونی معتبر است و بر اساس آن ها رأی  صادر می‎شود.

همچنین بخوانید:

شنود یا استراق سمع از نظر قانون چه مجازاتی دارد؟ 

فک رهن املاک به چه معنااست؟ 

وکیل معاضدتی هیچ حق الوکاله ای نمی گیرد 

تغییر سن در شناسنامه ؛ دلیل افزایش تقاضا چیست؟ 

مهریه فقط سکه طلا نیست!