ازدواج

مطابق قوانین و مقررات کشور ما دو نوع ازدواج پذیرفته شده است که شامل ازدواج دائم و ازدواج موقت است. اگر چه این دو نوع ازدواج شباهت‌هایی با یکدیگر دارند، در مواردی نیز با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند که شناسایی این نوع شباهت‌ها و تفاوت‌ها به جهت آشنایی زوجین با حقوق و تکالیف خود بسیار مهم خواهد بود. در این مطلب از مجله دلتا به موضوع تفاوت های ازدواج دائم و موقت می‌پردازیم.

تفاوت ازدواج دائم و موقت

نفقه

در عقد دائم نفقه بر عهده شوهر است. ولی در عقد موقت زن حق نفقه ندارد مگر اینه شرط شده باشد یا آنکه عقد مبنی بر آن جاری شده باشد.

ارث

در عقد دائم زن از همسرش ارث می‌برد ولی در عقد موقت زن مطلقا از همسرش ارث نخواهد برد.

مهریه

اگر در نکاح دائم مهر ذکر نشده باشد یا عدم مهر شرط شده باشد نکاح صحیح است و طرفین می‌توانند بعد از عقد مهر را به تراضی تعیین کنند و اگر قبل از تراضی بر مهر معین بین آنها نزدیکی واقع شود زن مستحق مهرالمثل خواهد بود ولی در نکاح موقت عدم تعیین مهریه در عقد موجب بطلان است. (بنابراین در عقد موقت باید از همان ابتدا مهریه تعیین شود)

موجبات انحلال

طلاق مختص عقد دائم است و در نکاح موقت راه ندارد بلکه طریق اصلی و عمده انحلال نکاح موقت، بذل مدت است. (ضمن اینکه فسخ نکاح هم در نکاح دائم وجود دارد و هم در نکاح موقت)

عده

عده طلاق و فسخ نکاح  سه ماه است ولی عده فسخ نکاح و بذل مدت و انقضاء آن در مورد نکاح موقت ۴۵ روز است.

ثبت

عدم ثبت ازداج دائم جرم است ولی عدم ثبت ازدواج موقت جرم نیست مگر در سه مورد که ثبت ازدواج موقت الزامی است و دارای مجازات است:

• باردار شدن زن
• توافق طرفین
•  شرط ضمن عقد

تعیین زمان

در عقد دائم لازم نیست برای محرمیت مدتی تعیین شود ولی در عقد موقت باید طرفین بر یک زمان مشخص توافق نمایند.

پیشنهاد مطالعه: برای آشنایی با نکات حقوقی مطلب مهریه‌هایی که نه می‌توان داد نه می‌توان گرفت  را مطالعه کنید.

شاید تا به حال شنیده باشید که خانمی می‌خواهد حق طلاق خود را با همسر آینده‌اش شرط کرده و یا حق تحصیل، یا حق خروج از کشور را به موجب عقد ازدواج بدست آورد. این شروط در اصطلاح حقوقی شروط ضمن عقد نام دارند. درج صحیح این شروط سبب می‌شود تا بسیاری از خلاءهای حقوقی که متاسفانه در خصوص حقوق زنان بعد از عقد ازدواج وجود دارد جبران شده و از بسیاری از اختلافات پس از ازدواج کاسته شود. در این نوشتار از مجله دلتا به بررسی شروط ضمن عقد و انواع آن می‌‎پردازیم.

مفهوم شرط ضمن عقد

به محض اینکه عقد ازدواج میان زن و مردی خوانده شد، آن دو با یکدیگر رابطه زوجیت پیدا می‌کنند. این رابطه زوجیت سبب می‌شود تا زن و مرد مکلف به انجام اموری در قبال همسر خود باشند. در حالت عادی، انجام این تکالیف دشواری خاصی ایجاد نمی‌کند؛ مگر در صورتی که زن و شوهر با یکدیگر به اختلاف بخورند و یک یا هر دوی زوجین بخواهند با استفاده از حقوقی که به موجب قانون دارند، دیگری را در مضیقه قرار بدهند. بر اساس قانون مدنی، عمده اختیاراتی که به موجب عقد ازدواج شکل می‌گیرد، اختیاراتی است که به مرد و البته در راستای حفظ کیان خانواده داده می‌شود. در مقابل، زن از برخی از حقوق خود مانند مسافرت و خروج از کشور، ادامه تحصیل یا اشتغال به کار محروم می‌شود؛ مگر اینکه همسرش با آن موفق باشد. به همین دلیل، قانونگذار این امکان را پیش بینی کرده است که زن و مرد در حین وقوع عقد نکاح بتوانند شرط و شروطی که می‌خواهند را به عقد نامه اضافه کنند. در این حالت، طرفی که عقد را امضا می‌کند، موظف است که به آن شروط عمل کند.

انواع شروط ضمن عقد نکاح

هر یک از طرفین می‌توانند هر کدام از این شروط را که موافق با آن باشند امضا کنند و هر کدام را که نخواهند امضا نکنند. مانند شرط تنصیف اموال و دارایی مرد و وکالت به زن برای طلاق. علاوه بر شروطی که به صورت نمونه در قباله‌های ازدواج وجود دارد و زن و مرد می‌توانند آن شروط را مدنظر قرار دهند، بر اساس ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی، طرفین عقد می‌توانند هر شرطی که مخالف با مقتضا عقد مزبور نباشد در ضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگر کنند، مثل اینکه شرط شود هرگاه شوهر زن دیگر بگیرد یا در مدت معینی غایب شود، یا ترک انفاق کند یا بر علیه حیات زن سوءقصد کند یا سوءرفتاری کند که زندگی آن‌ها با یکدیگر غیر قابل تحمل شود، زن وکیل در توکیل باشد که پس از اثبات تحقق شر در محکمه نهایی خود را مطقه سازد. هرگونه شرطی که مخالف ذات عقد نباشد را می‌توان به عنوان شرط ضمن عقد و با توافق یکدیگر در عقد گنجانید. مثلا حق تحصیل زن، حق اشتغال زن، حق خروج از کشور برای زن و …

برای آشنایی با نکات حقوقی بیشتر در چه صورت مهریه نصف می‌شود؟ را مطالعه کنید.

ازدواج یکی از مراحلی است که ممکن است افراد در زندگی خود آن را تجربه کنند. اما گاهی بر سر راه ازدواج موانعی ایجاد می‌شود که برخی از آن ها موانع فردی ازدواج نیستند بلکه کاملاً قانونی و حقوقی به حساب می‌آیند. به این معنا که قانونگذار در شرایط خاصی عقد ازدواج را ممنوع اعلام کرده است. برای آشنایی بیشتر با موانع ازدواج در ادامه با مجله دلتا همراه باشید.

موانع ازدواج چیست؟

ازدواج افراد با یکدیگر در شرایطی توسط قانون منع شده و برای زن و مرد در صورت اطلاع از قانون و سرپیچی از آن مجازات در نظر گرفته شده است. این موانع قانونی عبارتند از شوهر داشتن، عده زن، قرابت و خویشاوندی در حدودی که قانون تعیین کرده، مطلقه بودن به سه طلاق و نه طلاق، داشتن چهار زن دائمی، کفر، لعان و احرام که در ادامه هر یک توضیح داده شده است.

شوهر داشتن (تأهل)

ازدواج با زن شوهردار، غیر قانونی است. در واقع اگر چه تعدد زوجات برای مرد، در حقوق ما با وجود شرایطی پذیرفته شده است، ولی چند شوهری به هیچ وجه مجاز نیست. بنابراین ازدواج با زن شوهردار جرم است و برای آن مجازات در نظر گرفته شده است. زن و مرد که مرتکب این عمل شوند، به ۶ ماه تا ۲ سال حبس یا جزای نقدی از ۳ تا ۱۲ میلیون ریال محکوم خواهند شد.

داشتن چهار زن دائمی

در قانون ایران تعدد زوجات به چهار زن دائمی محدود شده و ازدواج دائم با همسر پنجم موجب باطل شدن ازدواج مجدد می‌شود.

عده زن

طبق قانون عده عبارت است از مدتی زمانی است که بعد از طلاق یا فوت شوهر باید سپری شود و زن تا زمانیکه این مدت تمام نشده حق ازدواج مجدد ندارد. بنابراین در عده بودن زن یکی از موانع ازدواج به شمار می‌آید. عده دو نوع است: عده وفات و طلاق.
در عده وفات زن بعد از مرگ شوهر باید برای ازدواج مجدد صبر کند که اصولا چهار ماه و ده روز است. شایان ذکر است در خصوص این که زن نباید در مدت عده ازدواج کند دلایلی ذکر شده که در زیر به آن ها اشاره شده است.
۱. جلوگیری از اختلاط نسل ایجاب می کند که زن تا مدتی پس از منحل شدن عقد ازدواج نتواند شوهر کند.
۲. عده طلاق گاهی مهلتی برای تفکر و بازگشت به زندگی زناشویی است. در این مدت زن و شوهر می‌توانند درباره خانواده، سرنوشت خود و فرزندان شان بیشتر بیندیشند و قانون به شوهر این اجازه را داده که در صورت پشیمانی از طلاق، با رجوع به همسر خود، اثر طلاق را از میان برده و زندگی مشترک را آغاز کنند.

ازدواج با نزدیکان (اقارب)

طبق قانون، ازدواج با خویشاوندان نسبی و‌ سببی ممنوع و یکی از موانع ازدواج پسران و دختران است. شایان ذکر است که اگر کودکی، شیر زنی غیر از مادر خود را با شرایط خاصی بنوشد، به آن زن (دایه) و بستگان او محرم می‌شوند که به آن ها محرم رضاعی یا شیری گفته می‌شود.

شرایط شیرخوارگی محرمیت

۱. شیر دایه، در نتیجه ازدواج و بارداری شرعی و حلال باشد. بنابراین اگر زنی از راه غیر شرعی زایمان کند، به کودک محرم نمی‌شود.
۲. کودک، شیر را به طور مستقیم بنوشد. اگر را در ظرف به او بدهند، محرم نمی‌شود.
۳. دایه هنگام شیر دادن، زنده باشد. بنابراین اگر کودک، همه یا برخی از نصاب شیرخوارگی را از زن مرده تغذیه کند، با دایه محرم نمی‌شود.
۴. سن کودک شیرخوار از ۲۴ ماه قمری، تجاوز نکرده باشد.

مطلقه بودن به سه طلاق و نه طلاق

طبق قانون مدنی، زنی که سه مرتبه متوالی همسر یک نفر بوده و از یکدیگر طلاق بگیرند، برای همیشه نسبت به یکدیگر نامحرم می‌شوند مگر اینکه با شخص دیگری عقد ازدواج دائم صورت بگیرد و پس از وقوع رابطه جنسی با او به دلیل طلاق یا فسخ یا فوت شوهر، از وی جدا شود. که در این حالت می‌تواند دوباره با شوهر سابق خود ازدواج کند.

کفر ؛ از موانع ازدواج

کفر عبارت است از ناباوری به اسلام و کافر کسی است که به یکی از اصول اسلام یا یکی از ضروریات آن اعتقاد نداشته باشد. قانون مدنی ازدواج زن مسلمان را با مرد غیر مسلمان ممنوع کرده است. هرگاه زن و شوهر هر دو کافر باشند و زن مسلمان شود، نمی‌تواند به زندگی زناشویی با مرد کافر ادامه دهد و در این صورت ازدواج باطل خواهد شد.

لعان

لعان در لغت به معنی ناسزا گفتن و نفرین کردن به یکدیگر است و در اصطلاح حقوقی آن است که زن و شوهر با سوگندهای ویژه ای یکدیگر را لعنت کنند. لعان هنگامی محقق می‌شود که شوهر به زن نسبت زنا دهد، یا فرزندی را که زن به دنیا آورده است از خود نفی کند. در چنین مواردی مرد در دادگاه چهار بار سوگند یاد می کند که راست می‌گوید و بار پنجم می گوید: لعنت خدا بر من اگر دروغگو باشم. آن گاه زن چهار بار سوگند می‌خورد که مرد دروغ می‌گوید، سپس می‌گوید : خشم خدا بر من اگر او راست گفته باشد. پس از انجام این مراسم زن و شوهر برای همیشه نسب به یکدیگر نامحرم هستند و فرزند مورد لعان هم به شوهر تعلق نخواهد داشت.

یکی از موانع ازدواج احرام است

احرام یکی از موانع ازدواج از دیدگاه اسلام است. احرام در اصطلاح به مناسک حج گفته می‌شود. ماده ۱۰۵۳ قانون مدنی در این زمینه مقرر می‌دارد: عقد در حال احرام باطل است و اگر زن و مرد به این موضوع آگاه باشند، برای همیشه نسبت به یکدیگر حرام هستند و دیگر نمی‌توانند ازدواج کنند.

مطالب بیشتر در مجله حقوقی دلتا...